Yüksek Enflasyon ve Çözüm Önerileri

 

Yazar: TÜRKSAM 

 

Kategori: Analizler, Ekonomi ve Enerji Çalışmaları Merkezi, Ekonomik Araştırmalar

 

Enflasyon, en basit şekliyle belli bir dönemde fiyatlar genel seviyesindeki artış olarak tanımlanabilir. Enflasyon, Türkiye için çok uzun yıllardır başlıca ekonomik sorunlardan birini teşkil etmektedir. Tüketim alışkanlıkları, düşük yurtiçi tasarruflar ve yüksek dış finansman ihtiyacı üzerinden ülke ekonomisinin dış etkilere karşı kırılgan yapısı ile ekonomi yönetiminin basiretli para politikası uygulama konusunda muktedir olup olmaması önemli unsurlar arasında bulunmaktadır. Bu noktada belirtmek gerekir ki, enflasyonun nedenleri arasında kronik yüksek enflasyonun oluşturduğu katılık da bulunmaktadır.

2018 yılında TÜFE Mart ayından ÜFE ise Ocak ayından itibaren sürekli artış eğilimi göstermiştir. Mevcut durum itibarıyla TÜFE Ağustos ayındaki yüzde 2,30 artış ile bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 17,90 seviyesine, ÜFE ise Ağustos ayında yüzde 6,60 oranında artışla bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 32,13 seviyesine yükselmiştir.

ÜFE, üretim aşamasındaki fiyat düzeyini göstermekte olup zamanla TÜFE’yi de yukarı yönlü etkileyecektir. Serbest piyasa düzeninde piyasa fiyatı arz ve talep üzerinden belirlendiğinden yükselen girdi fiyatlarına bağlı olarak yeni denge noktası daha yüksek fiyat düzeyinde oluşacaktır.  

 

Bu durum sürecin teknik boyutunu oluşturmakta olup sıkça dile getirildiği üzere alım-satım sürecinde yer alan aktörlerin fırsatçılık/stokçuluk yapmaları da yükselişi körükleyebilecektir.

 

 Geçmiş dönemde olduğu gibi ithalata bağlı üretim yapısı Türk Lirasının değer kaybına bağlı olarak girdi fiyatlarını artırmaya devam etmektedir. Girdi fiyatları üzerinden üretim maliyetlerindeki artışın yanı sıra TL’deki değer kaybı tüketime yönelik ithal malların yurtiçi fiyatını da artırmaktadır. 

 

Tüketime yönelik ithal mallardaki yükselen fiyat gerek artan talep gerek fırsatçılık yoluyla söz konusu malların ikamesi konumunda olan yerli malların fiyatlarını artırmaktadır.

Türkiye enflasyonla mücadele konusunda esasında belli bir aşama kat etmiş bu çerçevede enflasyon belli dönemler için tek haneye indirilmiştir. Söz konusu süreçte 2001 yılında yaşanan ekonomik kriz sonrası başta mali sektör olmak üzere gerçekleştirilen yapısal reformların etkisi büyüktür.

 

 Ancak sürdürülebilirlik bakımından gerekli adımlar atılmamıştır.

 

Genel itibarıyla kırılgan nitelikteki Türkiye ekonomisi seçim dönemlerine girilmesi ve 15 Temmuz menfur darbe girişiminin etkisiyle daha kırılgan hale gelmiştir. Bu dönemde ekonomik büyüme öncelenerek enflasyon, büyümenin sektörel boyutu, gelir dağılımı gibi diğer unsurlar arka planda bırakılmış ve sonucunda sağlıklı bir ekonomik büyüme elde edilememiştir. 

 

Özellikle 15 Temmuz sonrası büyümeye yönelik ekonomik tedbirler olumlu karşılanmakla birlikte Anayasa referandumu, sistem değişikliği geçiş dönemi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri söz konusu politikaların zamanında gözden geçirilerek kademeli şekilde uygun bir politika karmasına geçilmesine engel oluşturmuştur. Bu dönemde Merkez Bankası’nın basiretli bir politika yürütememesi liyakat ve bağımsızlık konularını tartışmaya açmıştır.

Enflasyonun, sağlıklı ekonomik büyüme anlamında temel sorunlardan biri olduğu açıktır. Bu bağlamda enflasyon oranlarının kalıcı bir biçimde düşük ve tek haneli rakamlara indirilmesi hedefi Türkiye için önemini korumaktadır. 

 

Gelinen nokta itibarıyla Türkiye bir enflasyon sarmalına girmiş bulunmaktadır.  

 

Enflasyon normal şartlarda alınan tedbirlerle bir nebze dizginlenebilse de mücadelesi uzun süreli ve tutarlı politika uygulanmasını gerektiren bir sorundur. Nitekim enflasyonla mücadele konusunda nispeten başarılı addedilebilecek 2012-2013 yıllarında hazırlık süreci yürütülen 10. Kalkınma Planı’nda (2014-2018 Dönemi) enflasyonla mücadelede başarı elde edilmesi hususunda gerçekleştirilen reformlara değinilmiş güçlü kamu maliyesi ve bankacılık sisteminin 2009 küresel kriz döneminde Türkiye’nin benzer durumdaki diğer ülkelerden olumlu anlamda ayrışmasına katkı sağladığı ifade edilmiştir.

Bu çerçevede kısa vadede tabiri caizse esaslı bir kemer sıkma politikası uygulanmalıdır. Öncelikle cari giderlerde tasarruf tedbirleri alınmalı ve bunlara uyum yakından takip edilmelidir. Sonrasında başta hibeler olmak üzere cari ve yatırım transferleri ile gidişata bağlı olarak verimlilik düzeyi düşük yatırımların gerekliliği de gözden geçirilmelidir.

Cari giderler bağlamında kullanım etkinliği uzun süredir tartışma konusu olan kamu taşınmazları özel önem arz etmektedir. Bu bağlamda yüksek yapım bedelleri ile yeni bina yapımına çok zorunlu haller dışında izin verilmemeli benzer şekilde yüksek kira bedellerinden kaçınılmalıdır. Diğer taraftan mevcut taşınmazların tahsisi ve kullanımı konularında etkinlik temin edilmelidir. Özel bütçeli olsa da üniversitelerin gelişmesini daha geniş kapalı kullanım alanına sahip olmak sanan zihniyet de sona erdirilmelidir.

Göze çarpmamakla birlikte önemli miktarlara ulaşan kamu taşıtlarına ilişkin masraflar, gerek katılımcı sayısı, gerek ulaşım gerekse konaklama masrafları bakımından yurtiçi ve yurtdışı seyahat harcamalarına dikkat edilmelidir. Kamu personelinin kişisel dikkatle katkı sağlayabileceği kırtasiye malzemesi, taşınır malların kullanımı ile elektrik tüketimi gibi konularda bilgilendirme yapılmasının dahi hatırlatma ve dikkat çekme bakımından fayda sağlaması mümkündür.

Başlıca tasarruf kalemlerinden birisini de devlet teşvikleri oluşturmalıdır. Bu bağlamda verimliliği artıracak ve rekabeti yükseltecek projelere kaynak aktarılmaya devam edilmeli ancak özellikle mükerrer destek kullanımı önlenmelidir. Ek olarak sıkı izleme ve değerlendirme faaliyetleri ile kaynakların etkinliği yakından takip edilerek gereksiz kaynak kullanımı önlenmelidir. Kısa vadede üretime dönük olmayan devlet destekleri askıya alınmalıdır.

Yatırım harcamalarına cari ve transfer harcamaları sonrası durum göz önünde bulundurularak müdahale edilmelidir. Zira niteliği itibarıyla gerçekleştirilmesi uzun zaman almakta olan yatırım harcamaları verimlilik artışı bakımından da gerekli altyapıyı sağlamaya imkan vermektedir. Bu çerçevede verimlilik düzeyleri düşük olandan başlanarak kamu yatırım harcamalarında da tasarrufa gidilmesi gündeme alınmalıdır.

Orta ve uzun vadede ise zamanlı ve birbiriyle uyumlu şekilde para ve maliye politikası geliştirilerek ülkenin büyümesini devam ettirecek ancak yapısal sorunlarını da bertaraf edecek bir politika seti ortaya konmalıdır. Yapısal reformalar, gerçekleştirilmesi maliyetli olduğu için genellikle ekonominin en iyi olduğu dönemlerde yahut zorunlu olarak kriz dönemlerinde yapılmaktadır. 

 

Üzülerek belirtmek gerekir ki, ekonomik açıdan iyi olduğu dönemde fırsatı kaçıran Türkiye, ekonomik açıdan olumsuz bir durumda söz konusu reformları yapmak mecburiyetindedir. Bu nedenle hamaset siyasetinin bir kenara bırakılması ve ülkenin kalkınması için yapısal reformların yapılmasına odaklanılması gerekmektedir.[1]

[1] Yapısal reformların her biri ayrı başlıklar halinde incelenmesi gereken konular olduğu için bu yazı kapsamında içeriğe dahil edilmemiştir.

http://turksam.org/yuksek-enflasyon-ve-cozum-onerileri

 Kabahat Kimde?

  

Ahmet Salih Erdoğan Erüz

 

“Siyasi iktidar, Türkiye'nin büyüme modelini, işin en kolayına giderek, yabancı sermaye, sıcak para, ithalat, cari açık ve dış borç üzerine kurdu. Bu modelin riskli tarafı sürdürülemez olmasıdır.”

 Okula giden herkes bilir. Bir öğrenciye “Filan dersin yazılısından kaç aldın?” diye sorulduğunda eğer sekiz, dokuz, on gibi yüksek bir not söz konusuysa “On aldım. Dokuz aldım…” cevabıyla karşılaşılır. Eğer alınan not beşten aşağıysa öğrencinin cevabı “Öğretmen dört vermiş. Öğretmen üç vermiş…” olur.

İyi notları öğrenci hep bileğinin, beyninin hakkıyla söke söke alır; kötü notları ise öğretmen verir. Kabahat öğretmendedir. Aslında bu yalnız öğrencilerde görülen bir durum değildir. 

 İnsan psikolojisi böyledir. Bunu vurgulayan atasözlerimiz bile var. “Kabahat samur kürk olsa kimse sırtına almaz.” 
  

Lise yıllarında Psikoloji dersinde “Psikolojik Savunma Mekanizmaları” başlıklı bir konu okumuştuk. İnsanlar bir başarısızlıkla karşılaştıklarında bu mekanizmalardan birini kullanarak kendilerini rahatlatmaya çalışırlar.

 Bunlardan biri de “Suçu Bir Başkasının ya da Şeyin Üstüne Atma (Yansıtma)”dır. İnsanlar bu sayede kendilerini aldatmaya, suçun gerçekten de kendilerinde olmadığına tam bir samimiyetle inanmaya başlarlar.

 Kurumlarda da bu tutum hiç değişmez. Bir kurumda başarılmış bir iş varsa onu gerçekleştiren tek başına kurumun başındaki kişidir. Başarıda çalışanlarının da katkısını söyleyecek olgunlukta pek az yönetici çıkar. Onlara da lider, denir. 

Aksine bir başarısızlık varsa sebep olan mutlaka kurumun alt kademelerinde yer alan birileri ya da hepsi bir araya gelen bir sürü olumsuz şeydir.

Siyasette de zıddına bir şeyler beklemek hayalcilik olur. İktidarlar her zaman, her başarının tek sahibidirler. Hatta bu başarıları her türlü engellemeye rağmen kazanmışlardır. Birbaşarısızlık varsa ondan muhalefet, istemezler, iç ve dış şer odakları, üst akıl vb. birileri sorumludur.

Bir önceki yazımda Cumhur İttifakı ortağı, MHP Genel Başkanı Sayın Bahçeli haklıymış, demiştim. Geminin su aldığını, 3 Kasım 2019’a kadar dayanamayacağını görerek erken seçim istemişti. Ekonomideki gidişata göre haklı çıkmıştı. 

 Geçenlerde sade vatandaş konuyu çok güzel özetledi. TV muhabiri vatandaşa soruyor: “Dolar sizce niçin yükseliyor?” Cevap: “Dolar yükselmiyor, TL düşüyor. Su yükselmiyor, gemi batıyor.”

MHP Genel Başkan Yardımcılarından Sayın Erkan Akçay, artık ortağı olduğunu varsaydığı hükümet lehine bir şeyler söylerken kabahati üstlenmeme geleneğini bozmadı. Akçay, yaptığı açıklamada, dünyada meydana gelen ekonomik dalgalanmayı seçim arifesinde acaba Türkiye’de de tetikleyebilir miyiz, denilerek hamleler yapıldığını belirtti. 1994 ve 2001 yıllarında da bu hamlelerin yapıldığını söyledi. Akçay, seçimlerin erkene alınmasındaki sebeplerden birisinin de son günlerde yaşanan ekonomik darbe girişimi olduğunu belirtti.

Harika bir açıklama(!) Akçay’a göre iktidarın hiçbir sorumluluğu yok, birileri ekonomimize darbe yapmaya çalışıyor. Bunu daha önce de yapmışlardı. Doların yükselmesi, TL’nin değer kaybı, birazı dünyadaki ekonomik dalgalanmadan, çoğu  da ekonomimize suikast düzenleyen tetikçilerden kaynaklanıyor(!)

Bu açıklamanın satırları arasında sanki biraz da 1994 ve 2001’de hükümeti oluşturan siyasî partilerin ilk seçimlerde ağır kayıplar yaşadığı, önümüzdeki seçimlerde de benzeri bir tablonun tekrarlanacağı iması var gibi. Belki de bilinçaltını yansıtmaktadır.

Eğer böyle bir darbe girişimi varsa MHP’nin de desteğini alan iktidar, niçin elindeki büyük çoğunluk ile gereken her türlü önlemi alarak, çözümler üreterek normalde on sekiz ay sonra yapılacak seçimlere kadar ekonomiyi düze çıkarmaya çalışmıyor da baskın seçime gidiyor? 

Niçin Nisan’dan 24 Haziran’a kadar üç ayı boşa harcayarak sorunun daha da kötüleşmesine zaman ve imkân tanıyor? Ne yapacaksa şimdiden yapsa ya. Niçin bu kritik süreçte ülkeyi seçim ekonomisine ve atmosferine zorlayarak mevcut riski artırıyor? Seçimden sonra şimdi yapmadığı ya da yapamadığı neyi yapacak seçimi kazanırsa? Niçin şimdi fırsat ve güç elindeyken yapmıyor? Cevapsız binlerce soru geliyor akla.

Bakın, ekonomi duayenlerinden Prof. Dr. Esfender Korkmaz, 27 Mayıs 2018 tarihinde Yeniçağ gazetesindeki köşesinde neler söylüyor:

  “Siyasi iktidar, Türkiye'nin büyüme modelini, işin en kolayına giderek, yabancı sermaye, sıcak para, ithalat, cari açık ve dış borç üzerine kurdu. Bu modelin riskli tarafı sürdürülemez olmasıdır.”

Prof.Dr. Korkmaz Merkez Bankası verilerine göre 2017 ve 2018 yıllarının ilk üç aylık (Ocak-Mart) tablosunu karşılaştırıyor ve Türkiye’nin yabancı sermaye girişi, dış borç ve kur artışı sorunu yaşadığını. Aslında bunların da birbiri ile bağlantılı olduğunu söylüyor.

Merkez Bankası, (Ocak-Mart) üç aylık verilerine göre doğrudan yatırım sermayesi bu sene geçen senenin yarısı kadar olmuş. Portföy yatırımları da 4.3 milyar dolardan, 2.9 milyar dolara gerilemiş.

Korkmaz, yabancı yatırım sermayesinin gelmeyiş nedeni olarak şu başlıkları sıralıyor: “1- Siyasî ve hukukî altyapı kayboldu. 2- Ekonomik istikrar sorunu büyüdü. 16 yıllık istikrarsızlık sorunu birikti. Makro göstergeler bozuldu. 3- Rating kuruluşları Türkiye'yi yatırım yapılamaz, spekülatif ekonomi olarak ilan etti. Ekonomide kırılganlık arttı. 4- Reel sektör ve tüketici de güven duymuyor.”
 
“Yabancıya Türkiye'ye gelin dersek, yabancı yatırımcı da bize senin kendi sermayen ve tüketicin sana güvenmiyor. Ben neden güveneyim demez mi?” diye soruyor Prof.Dr. Korkmaz.

Fazla söze gerek var mı?

http://www.haberiniz.com.tr/yazarlar/ahmet-salih-erdogan-eruz/kabahat-kimde-440561m.html