Pakistan'ın Türkleri

 

 

 

 

Pakistan'ın Türkleri

 

 

S KENC

 

Pakistan insanlık tarihindeki en eski medeniyetlere beşiklik etmiş, Türkiye'nin en yakın dostlarından biridir. Hindus Nehri’nin ve devasa kollarının aktığı vadiler ile uçsuz bucaksız ovaların tarımsal üretimi devleştirdiği ülke, 800 bin km2'lik yüzölçümü ile Türkiye'ye çok yakın bir büyüklüğe sahiptir. 183 milyonluk nüfusu ise ülkenin ne kadar kalabalık olduğunu göstermeye yetiyor.

 

1848-1947 yılları arasında Hindistan olarak bilinen coğrafya 1947 yılında din esasına göre yapılan bölünme ile Hindistan'dan ayrılarak Pakistan adını aldı. Urduca ve İngilizce bir dönem birlikte resmi dil olarak kabul edildi. Geçici olarak resmi dil kabul edilen İngilizcenin hukuki durumu daha sonra değişse de halen en çok kullanılan dil olma özelliğini koruyor.

 

Pakistan Türkleri'nin Tarihi

 

Tarih boyunca pek çok medeniyet gibi Kuş Hanlar ve Ak Hunlar da bu topraklarda büyük medeniyetler kurmuşlardır. Bölge Muhammet bin Kasımın 8. yüzyılda gerçekleştirmiş olduğu fetihlerle İslami kimlik kazanmıştır. Bölgede 1001 yılında Gazneli Mahmut'un yapmış olduğu Hint seferleri ile Türkler yönetici konumuna yükseldiler.

 

Delhi Türk Sultanlığı ve Babürlü Devleti gibi merkezi devletler Gaznelilerin seferlerinden sonra Pakistan'da kurulan Türk devletleridir. 1858 yılına kadar Türk hakimiyeti Pakistan topraklarında devam etmiştir. Orta Asya'dan gelen Türklerin ikinci vatanı olan topraklar zaman içinde kalıcı yerleşimler sonucunda anavatanları olmuştur.

 

Türklerin en yoğun olduğu bölgeler Hazara ve Keşmir bölgeleridir. Özellikle Hazara bölgesindeki Abatabad, Mansehra ve Haripu şehirleri Türklerin en yoğun olduğu yerleşim yerleridir. Hazara bölgesindeki Türk varlığı Timur'un Hint seferi ile başlamıştır. Emir Timur'un 1398 yılında gerçekleştirdiği sefer sonrasında Hazara bölgesine yerleştiği bilinir. Bir dönem adı Hazara Karluk olarak anılsa da günümüzde Hazara olarak adlandırılır. Hazara bir şehrin değil, bir bölgenin adıdır.

 

Timur seferi ile gelip yerleşen bin askerin torunları günümüzde Hazara Türklerini oluşturur. Yine Timur döneminde Orta Asya'dan getirilen Karluk Türkleri her köye bir aile düşecek biçimde yerleştirildi. Bu aileler yerleştirildiği köyün beyi konumuna getirilmiştir. Bey ailelerine yerel dilde raca (raja) denilir. Günümüzde halen bu Türkler raca unvanını kullanmaya devam etmektedir.

 

Timur'un Hindistan'dan ayrılmasından yıllar sonra soyundan olan Prens Şahabuddin 1472 yılında Pakistan'ın Hazara bölgesine gelir. Aynı yıl burada Hakdi Sagar adında bir Türk devleti kurar. Bu devlet günümüzde Pakistan'ın önemli birer yerleşim yeri olan Hasanabdal ve Atak'tan Keşmir'e kadar olan yerleri içerisine alıyordu.

 

Sonraki yıllarda Babür Şah'ın 1526 yılında kurduğu Babürlü Devleti’nin içinde yerel devlet olarak varlığını sürdürmüştür. Babür Şah, Babürname adını verdiği hatıratında bu bölgedeki Türk varlığından ve devletlerinden söz eder. Karluk Türkleri 1703 yılına kadar ad geçen bölgeyi yönetmişlerdir.

 

Bölgede Sihlerin hakimiyeti başladığında Türkler için mazlumiyet yılları başlamış. Müslüman Türklere karşı en acımasız tutumları takınan Sihler Karlukların bir kısmının ülkeyi terk etmelerine neden olmuştur. Karlukların bir bölümü yerlerinde kalmakla birlikte önemli bir kısmı Keşmir'e ve Hazara bölgesinin dağlık kısımlarına kaçıp saklanırlar.

 

Günümüzde Pakistan'da Karlukların en yoğun yaşadıkları şehir Abatabad'dır. Abatabad'ın köylerinin pek çoğunu Türkler oluşturur. Karluk Türkleri birbirlerine oldukça bağlı bir topluluk olup birlikte olmaları gereken her durum ve törende mutlaka bir araya gelmeye devam ediyorlar.

 

Karluk Türkleri törenlerinde Türk örf ve adetini koruyarak sürdürüyorlar. Düğünlerinde akrabalarını, eş dostlarını davet etmeleri, onlara yemek ikram etmeleri, davetlilerin düğün evine gelirken hediye getirmeleri, gelin alma töreni oldukça tanıdık geliyor. Köylerde özel ve resmi olmak üzere iki tür okul bulunuyor. Okullarda İngilizce ve yerel dil olan Hintko eğitimi veriliyor.

 

Halk çocuklarının İngilizce eğitimine özel önem verirken yaşlı genç hemen hemen herkes İngilizce Urduca ve Hintko'dan en az ikisini konuşabiliyor. Pratik hayatta her ne kadar Türkçe kullanılmasa da çocuklarına Türk adı verme geleneğini sürdürüyorlar.

 

Her fırsatta Türk olduklarını dile getiren bu topluluk İslam dini ve Türk geleneğini sürdürmede oldukça ısrarlı. Pakistan'da yaşayan Türkler çok çalışkan ve ülke genelinde saygınlıkları var. Hazara bölgesinde yaşayan Karluk Türkleri hem aile hem de köylerine ait soy ağacına sahipler.

 

Köy köy ve ev ev dolaşarak elde ettikleri soy bilgilerini bir kitapta toplamışlar. Kendilerinin Türk olduğunu ilan etmek amacı ile adlarının son kelimesi mutlaka "Türk"tür. Pakistan'ın ünlü isimlerinden Raca Muhammed Zaman Türk'ü bu konuda örnek verebiliriz.

 

 

 

 

 

 

https://www.turktoyu.com/pakistan-turklerinin-dunu-bugunu-1 

Eski Türklerde İstihbaratçılık

 

 

 

Eski Türklerde İstihbaratçılık

 

 

 

 Yrd. Doç. Dr. Hamit Pehlivanlı

 

 

Bir devlet için istihbarat ve istihbarat teşkilatları son derece önemlidir.  

 

Türk istihbaratçılığının gelişimini ortaya koymadan önce istihbarat nedir? sorusunun cevabını vermek lazımdır. 

 

Lügat manası “bir kimse, bir şey hakkında toplanan bilgi, haber veya haberler, duyulan şeyler, haber alma” şeklindedir. Ancak istilahi manası veya bugün teknik olarak kullanılan anlamı farklıdır. Buna göre “istihbarat haberlerin işlenmesi sonucu üretilen bir ürün veya bilgidir. Bir başka ifade ile istihbarat, planlama, araştırma, deliller toplama, çeşitli akli ve tecrübi, ilmi metotlar ile onları değerlendirip bir sonuç elde edip kullanma faaliyetlerini içine alır.

 

”1 “İstihbarat yabancı bir ülkenin bir veya birden fazla yönüne ait sağlanabilmiş bilgilerin bir araya toplanması, kıymetlendirilmesi, birleştirilmesi tahlil ve yorumunun sonucu elde edilen hasıladır.

 

”2 Bazen “haber alma” istihbarat kavramı ile eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. Ancak bu istihbarat kavramını yukarıdaki tariflerde dikkate alındığında açıklamaktan uzaktır. Haber istihbaratın sadece bir malzemesidir. Zira istihbarat merkezine ulaştırılan haberler kaynağın güvenilirliği ve muhteva yönünden kıymetlendirilirler. 

 

İstihbarat faaliyetini besleyen haberlerin büyük bir kısmı günümüzde açık kaynaklardan elde edilir. Zaman zaman istihbarat ile casusluk birbirinin yerine kullanılmaktadır. 

 

Casusluk istihbarat faaliyetlerinde ihtiyaç duyulacak bazı özel malumatı elde etmek üzere gizli ve korunan kaynaklara ulaşmak için başvurulan yoldur. Bu faaliyet sonucu elde edilecek haberler istihbarat faaliyetini besleyen malzemenin çok az bir kısmını teşkil eder. 

 

Yani casusluk istihbarat faaliyetinin geniş kapsamı içinde küçük bir yer tutar.

Geleceği görebilmek, muhtemel sorunlar hakkında önceden bilgi sahibi olmak, olayların perde arkasına uzanabilmek, ancak sağlıklı istihbarat üretimi ile mümkün olabilir. Tarih boyunca istihbaratın lüzumu üzerinde bir çok devlet adamı ve asker kişiler durmuşlardır. Nitekim günümüzden 2500 sene evvel yaşayan Çinli bilge Sun-Tzu “…istihbarat savaşın en önemli unsurudur. Çünkü ordunun kazanması, sağlam bilgiler almasına bağlıdır…Bu yüzden ordunun iyi işleyen beyinlerinden casusluk amacıyla yararlanmak ve onlar aracılığı ile önemli sonuçlar elde etmek, ancak akıllı bir devlet adamının, ileri görüşlü bir generalin başarabileceği şeydir.”3 der. 19. yüzyıl Fransız devlet adamı ve büyük asker Napolyon’da yüzyıllar sonra Sun-Tzu’yu teyit eder mahiyette istihbarat ve istihbaratçının önemini “bir casus yerinde ve zamanında, cephedeki binlerce askere denktir” “İnanın bana, savaşların sonuçları incelendiğinde topçunun, süvarinin, piyadenin kahramanlıkları, casusların şu göze görünmez, lanetli ordusu yanında hiç kalır!” sözleriyle gayet veciz bir şekilde açıklamıştır.4 Daha sonraki kuşaktan olan meşhur istihbaratçı Gehlen ise, Adenaur’a vermiş olduğu bir muhtırada istihbarat servisinin önemini “bağımsız bir ulusun siyasal davranışlarının dayandığı materyallerin en önemli kaynaklarından biri istihbarat servisidir”5 şeklinde açıklamaktadır.

Tarihin en eski devirlerinde, en küçük insan topluluklarında bile istihbarat işi vardır. Dünyadaki gelişmelere paralel olarak basitten karmaşığa doğru istihbarat elde etmede ve bu işi yapan teşkilatlarda da büyük gelişmeler olmuştur. Son yüzyıllarda savaşın anlamı çok genişlemiştir. Dolayısıyla istihbaratın manası da genişlemiş, yani istihbarat toplanması gereken alanlar da çoğalmıştır.

Devletlerin siyasi, askeri, ekonomik, teknolojik, stratejik, iç ve dış güvenliğe yönelik istihbarata ihtiyaçları vardır. Bu işi yapacak ve ülkenin istifadesine sunacak istihbarat teşkilatına sahip olmakta kaçınılmaz bir zarurettir. Demek ki kuvvetli bir istihbarat teşkilatı bir ülkenin, bir milletin gözü, kulağı, doğru ve lüzumlu bilgi dağarcığıdır. XIX. yüzyıla gelinceye kadar konu daha çok askeri casusluk şeklinde anlaşılmış ve uygulanmıştır. Casusluk anlamında istihbaratçılığın tarihi eski olmasına rağmen bugünkü manada teşkilatlanması oldukça yenidir.

Binlerce yıllık Türk tarihinde kurulduğunu bildiğimiz büyük-küçük birçok devlet veya imparatorluğun bağımsızlıklarını koruyabilmek için ismi ne olursa olsun sonuçta istihbaratla uğraşan basit veya gelişmiş teşkilatlara sahip oldukları muhakkaktır. Bütün milletlerde olduğu gibi Türklerde de istihbarat ve istihbaratçılarla ilgili kavramlara rastlamaktayız. 

 

Türkler devletlerinin temel düzenini yıkmaya, devleti ortadan kaldırmaya, milleti esir etmeye çalışan casuslara Türkler “çaşıt-çaşut” derlerdi. İhbar işine ise “çaşutlama” derlerdi. Göktürk Yazıtları ile yazılmış Türkçe yazılarda haberci, için “sabçı” denmiştir.6 Türkler devletler arasında gidip gelen kağan elçilerine şimdiki gibi “elçi” derlerdi. Oğuzlar, aileler arasındaki elçi ve habercilere “yazıkçı-salıkçı” derlerdi. Aynı zamanda bu katip demekti.7 Yine adi haberci ve casuslara ise “körüg, tıl (dil), tıgrak”da derlerdi.8 Türklerde “çabar, çapar” sözleri de kurye ve elçi demekti. Diğer taraftan eski Türklerin “kılağuz” “yirçi” dedikleri kılavuzlar, devlet ve ordu içinde çok önemli rol oynuyorlardı. Bu kişiler, çok gezmiş ve çok görmüş kimselerdi. Ayrıca fevkalade askerlik bilgisi ile, idari tecrübeye de sahip idiler. Askeri kılavuzlara “yi (e) zek” denirdi.9

Casusluk yapmadıkları sürece elçilere dokunulmazdı. Şüpheli hareketleri görülen yabancı temsilciler hapse atılır veya ülkenin uzak bir yerinde belirli bir zaman için, ikamete memur edilirdi. Bu durum elçilerin casusluk faaliyetlerinde de bulunduklarının bir göstergesidir. Çinlilerin Hun ve Göktürk imparatorlukları içinde ve Bizans’ın Batı Hun İmparatorluğu’nda kesif casusluk faaliyetleri görülmüştür. Bunlarla çok uğraşılmış, mesela İmparator Rua, Hun topraklarında tacir, seyyah, oyuncu kisvesi altında, halkı isyana kışkırtan Bizanslıların memlekete girmesini yasaklamış ve bunu yaptığı antlaşmada bir madde olarak belirtmişti. 

 

Çinliler Türk devletlerini çökertmek için bilhassa Türk hükümdar ailesi üyelerinin ve idarecilerin aralarını açarak birbirlerine düşürmeğe büyük ehemmiyet vermişlerdir.  

 

Yazılı antlaşmalara bile riayet etmeyen Bizans’ın iki yüzlülüğü Türk-şad’ı tarafından elçilerinin yüzlerine vurulmuştu. Sasaniler de hile ile Türk elçilerini öldürüyorlardı. Ruslar da aynı şeyi yapıyorlardı. Çinliler antlaşmalara rağmen Hunları aldatmaya çalışmışlardır. 10 Hunlarda elçilere karşı sıkı tedbirler alındığını ve hakanın yanına girerken, iyice arandığını biliyoruz.11 Bu durum, Hunların Çin’in casusluk faaliyetlerine karşı tedbirli olduklarını göstermektedir.

Eski Türkler dikkatli ol anlamına gelen bir deyimle her an için, “sak” yani uyanık ve dikkatli olmak zorunda idiler. Bugün de Anadolu’da “seh dur” tabiri vardır. Baskın ancak karşı baskınla durdurulabilirdi. İşte bu sebeplerden dolayı boylar ve hatta küçük aileler uyurken bile “kargu” yani gözcüler ile “yelme” denen öncüler çıkarmak zorunda idiler. 12 Türk ülkesini emniyette tutmak ve ani baskınları önlemek üzere, etrafa gözcüler dikerler ve uygun yerlere, erken haber almayı sağlayan, içinde daimi nöbetçilerin bulunduğu Kargu-karguy-(ateş kuleleri) inşa ederlerdi.13

Casusluğun ilk örnekleri sayılabilecek “çaşıt”lar genellikle din adamları idi. Bunlar ya Çin din adamları, ya da Hindistan da doğup büyüyen ve doğuya doğru yayılan Buda dinine mensup din adamları idi. Bunların görevi Türk topluluklarına kendi inançlarını benimsetmek, özellikle yöneticileri elde ederek toplumda sarsıntılar yaratmak, sonra onu için, için eritip yutmaktı.

Çinli rahipler, Türkler arasına girer, seyyah gibi davranır, bir yandan dinlerini yaymaya çalışırken, diğer yandan da Türk toplumunun genel yaşayışı, gelenekleri, insanların birbirleri ile ilişkileri ve güvenlik konularında bilgi toplarlardı. Daha sonra bunları “Seyahatname” biçiminde düzenleyerek hükümdarlarına sunarlardı. Bu şekilde Çinlilerin Hunlar arasına soktukları bilinen ilk seyyah ve casus Chang-Chien’dir. Chang-Chien M.Ö. 138 yılında Hunlar arasında geziye çıkmış ve 13 yıl dolaştıktan sonra topladığı bilgileri Çin hükümdarına rapor halinde sunmuştur. 14

Daha sonraları Türklerin Hindistan, İran ve Hıristiyan dünyası ile komşu olmaları üzerine yeni, yeni casuslarla uğraşmak durumunda kaldıklarını görüyoruz. Batı Hunları Avrupa içlerine kadar ilerleyince, Bizans ile Roma’dan elçi ve din adamı gibi özel görevlerle Atilla’ya casuslar gönderilmiştir. Papanın Atilla’nın Roma üzerine yürüyüşü sırasında birden bire savaşa ara vermesini, kesin sonuç alınmadan savaşı bırakmasını, gönderdiği casuslar aracılığı ile başardığını, Atilla’yı savaştan vazgeçirdiğini eski kaynaklar ifade etmektedirler. Yine Atilla’nın çadırında kalan, onun özel hayatını anlatan ve Hunlarla ilgili doğru bilgiler veren Bizans tarihçisi Priskos’ta bu casuslardan birisi olsa gerektir.15

Türk tarihinde sürekli casusluk faaliyetleri sonucu ikiye bölünen ve sonrada ortadan kaldırılan devletlerden biri de Göktürklerdir. Ötüken’de 552-745 yılları arasında yaşayan bu devlet Çinlilerle komşudur. Göktürklerin gelişmesi ve çevresindeki toprakları ele geçirmeye başlaması Çinlileri ürkütmüştür. Çin hükümdarı iyi bir casus olan bakanlarından Cang-Sun-Çing aracılığı ile Göktürk ülkesine casuslar sokmuş ve Kağan ile yakınları arasına fitne sokarak aralarında kavga çıkartmıştır. Bu kavga sonucu devlet 582 yılında ikiye ayrılmıştır.16

Casusların yıkıcı faaliyetlerine Göktürkler gibi Uygurlar da maruz kalıyordu. Uygurlar içine giren bu casuslar dinî ve siyasi yönden toplumu sarsarak parçalamaya çalışıyordu. Yalnız bu casuslar daha önceden olduğu gibi sadece Çinli değildi. Aralarına Moğol, Kırgız, İranlı ve Müslümanlar da katılmıştı.

Hint ve İslam dünyasından gelenler misyoner-dinî amaçlı; Kırgızlar ise tamamen siyasi amaçları için faaliyette bulunuyorlardı. Uygurlardan başka batıya göç etmiş Türk kavimlerinden Avar, Bulgar ve Macarlar da daha çok Hıristiyan casusların propagandalarına maruz kalmışlardır. Papanın emrindeki bu casuslara bilahare Bizans casusları da katılmıştır. Bizans casusları seyyah ve elçi kisvesinde görevlerini yapmaktaydılar.17

Yabancıların Türklere karşı yürüttükleri casusluk faaliyetleri ile ilgili daha birçok misal bulunmaktadır. Ancak bu misalleri çoğaltarak daha fazla uzatmaya gerek yoktur. 

 

Dikkat edilirse verilen misallerde daha çok yıkıcı bölücü istihbarat faaliyetlerine Türklerin maruz kaldığını görüyoruz. Kaynaklarda geçen Çaşıt ve Çaşıtlama ve daha bazı casusluk ve istihbarata ait kavramlardan, Türklerin de bu konularda bilgi sahibi olduğunu çıkarıyoruz. 

 

Ancak eski Türklerin kendilerine karşı yapılan casusluk faaliyetlerine nasıl bir karşılık verdiklerine dair pek bilgi bulunamamıştır. Orta Çağ’da Karahanlı ve Gaznelilerle birlikte Türklerde istihbarat ve istihbarat teşkilatları ile ilgili bilgilerimiz daha da netleşmeye başlamaktadır. 

 

Özellikle Orta Çağ’ın büyük bir bölümüne damgasını vuran Büyük Selçuklu Devleti’nde ise istihbarat teşkilatı ve istihbaratçılık ile ilgili kaynaklarda bir çok bilgi bulunmaktadır.

Yrd. Doç. Dr. Hamit Pehlivanlı

1 Erdal İlter, Milli İstihbarat Teşkilatı Tarihçesi, Ankara 2002, s. 1.

2 Muazzez Şenel-A. Turhan Şenel, Stratejik İstihbarat, Ankara 1970, s. 12.

3 Sun-Tzu, Savaş Sanatı (Çeç. Şule Kılıçarslan), İstanbul 1992, s. 7; Başlangıcından Bugüne Kadar Dünya Casusluk Tarihi, Artel yay., İstanbul 1974, s. 2.

4 Feridun Akkor, Casuslar Çarpışıyor, Ankara, s. 5; Başlangıcından Bugüne Kadar Dünya Casusluk Tarihi, Artel yay., İstanbul 1974, s. 1.

5 Hamit Pehlivanlı, “Teşkilat-ı Mahsusa’dan Milli Emniyet’e”, Bilim Yolu, Kırıkkale 1998, s.

6 Bahaeddin Ögel, Türk Kültürünün Gelişme Çağları, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, İstanbul, 1988, s. 750.

7 Bahaeddin Ögel, Türk Kültürünün Gelişme Çağları, Ankara 1979, s. 266.

8 Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş, C. VII, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1991, s. 127; Muharrem Ergin, Orhun Abideleri, İstanbul 1978, s. 122, 132; Bahaeddin Ögel, Türk Kültürünün Gelişme Çağları, Ankara 1979, s. 266.

9 Bahaeddin Ögel, Türk Kültürünün Gelişme Çağları, s. 266-267; Muharrem Ergin, Orhun Abideleri, İstanbul 1978, s. 122, 141.

10 İbrahim Kafesoğlu, “Türkler”, İslam Ansiklopedisi, M. E. B. Yay., C. 12/2, s. 235.

11 Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş, c. VII, s. 146.

12 Bahaeddin Ögel, Türk Kültürünün Gelişme Çağları, s. 269-271.

13 İbrahim Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 1988, s. 274-275; Muharrem Ergin, Orhun Abideleri, İstanbul 1978, s. 117.

14 Başlangıcından Bugüne Kadar Dünya Casusluk Tarihi, Artel yay., İstanbul 1974, s. 2; Abdülkadir Özcan, “Casus”, TDV. İ. A., c. 7, İstanbul 1993, s. 166.

15 Başlangıcından Bugüne Kadar Dünya Casusluk Tarihi, Artel yay., İstanbul 1974, s. 3.

16 A.g.e., s. 6.

17 A.g.e., s. 6-7.

https://www.tarihtarih.com/?Syf=26&Syz=367516

NOT: Bu yazı sayın Hamit Pehlivanlı’nın, “Eski Türkler ve Selçuklularda İstihbaratçılık” makalesinden alınmıştır.

Bilge Kağan'ın Türk Milletine öğütleri

Bilge Kağan'ın Türk Milletine öğütleri

Ben, Gök gibi yüce, Tanrı’nın yarattığı Türklerin Bilge Kağan’ı!

Ey benim büyük milletimin bütün kavimleri boyları,

Kabileleri, budunları, urukları, obaları,Türk soyları.

Kumandanları,beyleri,devletin güney ve kuzey yöneticileri,

Bir yanda mülki ve idari erkanın ulvi üst düzey yöneticileri.

Hanedan ailesinden Şadapıt Beyleri,güçlü erkan beyleri,

Öbür tarafta ise askeri erkanın önde gelen Tarkan beyleri.

Özellikle bu kazanımları,devam ettirecek olan yiğitlere derim,

Kardeşlerim, oğullarım,bütün soyum, boyum, buyruk beylerim!

Otuz kabile olan Tatar halkının dokuz boydan oluşmuş Oğuz beyleri,

Bütün halkım,aziz milletim,duyun beni,kaldırın havaya kılıçları yayları.

Sizlere söylemem gereken çok önemli sözlerim var!

Sözlerimi baştan sona dinleyin,sözüm size etsin kar.

İşitin beni,sesime kulak verin,sözümü iyi anlayın,

Gönülden gelen sözlerimi can kulağıyla dinleyin.

Ben burada,herkesin kolay ulaşabildiği şu yerde nakkaş tutturdum,

Yararlanacağınıza inandığım sözlerimi, bu ebedi taşa nakşettirdim.

Söylemem gereken şeyleri,buraya diktirdiğim bu taşa yazdırdım,

Türk milletini derleyip toparlayacak sözleri taş üstüne kazdırdım.

Türk halkının bir araya gelip, büyük imparatorluk kurduğunu anlattım,

Sonra nasıl yanılıp şaştığını yazdım dağılıp yok olduğundan söz ettim.

Ben başa geçince Türk Milletini il, ülke, devlet sahibi yaptım,

Onu nasıl düzene sokup,yönettiğimi de buraya ekleyip kattım.

Derlenip toparlanmanın, birlik, beraberliğin önemini yazdım,

Aldanıp dağılmanın ise ölüm demek olduğunu buraya kazıdım.

Siz de buna bakarak öğrenin, bilin, anlayın,her şeyi burda bulabilirsiniz,

Ey Türk halkı ve beyleri,daha önce yanıldığınız gibi; yine yanılabilirsiniz!

Ben, bu çağda kağanlık tahtına oturdum Tanrı lutfetti başta durdum,

Kendim de bahtlı olduğum için,ben Kağanınız olarak tahta oturdum.

Ben Kağan olunca,önemsiz milleti,önemli,değersiz milleti değerli kıldım,

Doğuda gün doğusu, Güneyde gün ortası, dört yanı sefer eyleyip aldım.

Ben, bunca halkı ve milleti düzene soktum,dağınıklıktan kurtardım, Buyruğuma aldım,hepsi mutlu ve huzurludur,onların yarasını sardım.

Üstte mavi gök,altta yağız yer ikisinin arasında insanoğlu yaratılmış,

İnsan oğullarının üzerine, benim atalarım kağan olmuş,can katılmış.

Büyük dedem Bumin,büyük babam İstemi Kağan tahta oturmuşlar,

Tanrı Dağının eteklerinde Gök-Türkler adıyla büyük devlet kurmuşlar.

Türk Milletini derleyip toplamışlar,devleti ve töreyi düzene sokmuşlar,

İmparatorluğu ve kurumlarını ustaca yönetip yoksul halka bakmışlar.

Onlar kağan olup tahta çıktığında,dört yanları düşmanlarla doluymuş,

Her yana ordular sevk edip hepsini yenip dize getirenler çok uluymuş.

Düşman milletleri buyruk altına alıp, karşı çıkana acı çektirmişler,

Dik başlılara baş eğdirmişler,güç gösterenlere diz çöktürmüşler.

Doğuda Kadırkan dağları,Batıda Demirkapı’ya yerleşip kalmışlar,

Daha önce düzensiz yaşayan Göktürkleri derleyip toparlamışlar.

Ülkeyi güzelce ele almışlar,iyi bir düzen, nizam ve egemenlik kurmuşlar,

Bilgili kağanmışlar, yiğit kağanmışlar düşmanların başını ezip vurmuşlar.

İyi yasalar,güzel törelerle bu yüce Devleti ve milleti yüceltmişler,

Ülkenin düzenini en iyi şekilde sağlayarak halkı mutlu etmişler.

Nihayet ölme sırası onlara da gelmiş, onlar davefat etmişler,

Her milletten yasçılar, ağlayıcılar, ağıtçılar gelip yas tutmuşlar.

Doğal olarak onların ardından iseküçük kardeşleri kağan olmuş,

Oğulları kağan olmuş ama Türk ülkesine yine kötülükler dolmuş.

Küçük kardeşler büyük kardeşleri gibi,oğullar babaları gibi olamamış,

Bilgisiz, ülküsüz, kötü kağanlar tahta oturmuşlar ülke huzur bulamamış.

Tabii buyrukları da bilgisizce, korkakça, ürkekçe ve kötüymüş,

Vezirleri de onların kendileri gibi bilgisiz, ülküsüz ve katıymış.

Ülkenin düzenini, ulusun töresini bozmuşlar,bunu gören beyler üzülmüş,

Ardından beyleri, yöneticileri ve halkıyla beraber bütün millet bozulmuş.

Hepsi geçimsiz, düzensiz, bilgisiz ve korkak bir hal almışlar,

Sonra uygunsuz, uyumsuz, hak, hukuk tanımaz hale gelmişler.

Kurnaz, fitneci, ikiyüzlü, sahtekâr hileci Çin milleti fırsat bulmuş,

Çinliler, kardeşi kardeşe kötüleyip birbirine düşürüp öç almış.

Beyleriyle milletinin arasını açmış, fitlemiş, fesat sokmuş,

Kurdukları gizli hile ve düzenlerle Türk devletlerini yıkmış.

Çin milletine bey olması gereken soylu oğulları kul yapmış,

Hatun olması gereken hanım kızları cariye edip dul yapmış.

Türk beyleri, Türk adını bırakıp Çin adları, sanları alır olmuşlar,

Çin Kağanına itaat edip,sonraÇin saraylarında kalır olmuşlar.

Elli yıl,Çin’e hizmet etmişler,onlar için çalışıp çabalayıp gitmişler,

Varlıklarını ve ülkelerini her şeyiyle Çin hakanına teslim etmişler.

Acılar içinde kıvranan Türk halkı,nihayet kendi kendine hani devletim diye?

Hani benim ilim, ülkem,şanım, şerefim ve imparatorluğum,millettim diye?

Böyle deyip düşünerek Çin kağanına bütün Türkler düşman olmuş,

Çin boyunduruğundan kurtulup baş kaldırarak bağımsızlığını almış.

Bundan sonra Yüce Tanrı Türk halkı yok olmasın,millet olsun dilemiş,

Babam İlteriş Kağan ile annem İlbilge Hatun’u yüceltip, yükseltmiş.

Babam İlteriş Kağan on yedi erle ortaya atılmış, harekete geçmiş,

Onun adını duyan düşmanlar Hanın korkusundan dağlara kaçmış.

Tanrı güç, kuvvet vermiş,babamın askerleri kurt gibi olmuş,

Çinli düşmanların askerleri ise savaşlarda koyun gibi olmuş.

Doğuya, batıya seferler düzenlemiş,etrafına yiğitleri toplamış,

Hepsi yedi yüz kişi olmuşlar,Türk cilasunları etrafı kaplamış.

Bu yedi yüz kişiyle babam İlteriş Kağan düşmanı önüne katmışlar,

Büyük bir mücadele sonunda tüm düşmanları bozup, dağıtmışlar.

Türk milleti yeniden dirilmiş.kendi kağanlarına,şadlarına kavuşmuş,

Türk ülkesi üzerinde gezinen kara bulutlar Türk rüzgarıyla savuşmuş.

Bütün zor işlerin üstesinden gelmişti sonra babam vefat etti,

Babam İlteriş Kağan beni henüz sekiz yaşında bırakıp gitti.

Ben, daha on dört yaşıma geldiğimdeTanrı’nın lutfuyla bir han oldum,

Amcam kağanla birlikte,düşman üzerine on üç sefer yapıp şan aldım.

Türk, Oğuz beyleri, milleti dinleyin! Senin işte böyle yören vardı,

Sağlam bir düzene oturtulmuş,iyi bir ülken, devletin, tören vardı.

Üstten gök yıkılmasa, alttan yer yarılmasa sana kimse yan bakamaz,

Senin imparatorluğunu kimse bozamaz, töreni ve devletini yıkamaz.

Ey Türk, silkin ve kendine dön! Hatalarından vazgeç ve pişman ol!

Aklını başına topla! Her şeyin farkına var! Olup bitenleri gör,ibret al.

Türk milleti! Ey Kutlu Ötüken diyarının milleti! özüne dur yakın,

Sen, gereksiz yere, bu mukaddes ülkeni bırakıp gitme sakın.

Amcam Kağan’dan sonra Kül Tigin’in ısrarıyla Kağan oldum,

Kül Tigin, benim kağanlığım için çok çalıştı ben kağanlığı aldım.

Küçük kardeşim Kül Tigin’le söz birliği edip karar aldık,

İki prens şad ve diğer yardımcılarımla bir araya geldik.

Elele, kafa kafaya, omuz omuza verdik,Görüştük, konuşup danıştım,

Gece uyumadım, gündüz oturmadım,Türk milleti için ölesiye çalıştım.

Hiçbir sorun bırakmadım hepsini çözdüm,Hiçbir kötülük bırakmadım,

Hepsini düzelttim,ülkemde kötülere ve kötülerin sözlerini takmadım.

Yönetim merkezim olan Ötüken Ormanı’nda oturup kalktım,

Çin milleti ile iyi ilişkiler kurdum, onlarla anlaşmalar yaptım.

Türk milleti ve beyleri! Ben on dokuz yıl bey olarak görev sürdürdüm,

Kağanlık dönemimde devlet yönettim,Hüküm sürdüm,karar aldırdım.

Milletime en iyisini kazandım,hiç hırs ve çıkarlar peşinde koşmadım,

Hep milletim için çalıştım, çabaladım, kazandım,hiç hataya düşmedim.

Kardeşim Kül Tigin vefat etti,Kül Tigin kırk yedi yaşında uçup gitti,

Ben, üzüntülere, yaslara boğuldum,bu şekilde uzun yıllar geçip gitti.

Görür gözüm görmez gibi,bilir aklım ise bilmez oldu,

Öyle derin düşüncelere daldım ki yüzüm gülmez oldu.

Yiğit kardeşimin yas törenini tamamladık,Ona yakışan bir türbe yaptırdım,

Binanın içini,dışını süsleyip, bezedik gözalıcı resimlerle üstünü kapattırdım.

Adına ölümsüz taş yontturduk,gönlümdeki sözleri üstüne yazıp diktik,

Sizde onu görün, böylece bilin! okunup ibret alınsın diye onlara baktık.

EyTürk Milletimin bütün beyleri,sözlerimi iyice işitin,can kulağıyla dinleyin!

Milletimle iyi ilgilenin! Onları besleyin, büyütün, eğitin ve kötülükleri önleyin.

Kalkındırın, yüceltin,! Sakın ola ki, milletimi ezmeyin, üzmeyin, incitmeyin!

Ona sıkıntı vermeyin, eza, cefa etmeyin! Acı çektirmeyin,kenara itmeyin!

Milletimi sıkmayın, sıkıştırmayın,Milletime yük olmayın!

Üzerinden ağır yükleri kaldırın! Onlara bahane bulmayın.

Ben Kül Tigin’in kuzeni Yollug Tiginle beraber yazıları taşa önde yazdım,

Kül Tigin yazıtını yirmi gün,Bilge Kağan yazıtını bir ay dört günde yazdım.

Milletimizi yüceltenn,ona büyük hizmetler eden ey büyük insanlar,

Gelecek nesiller bu anıtı okusunlar ama ebediyen unutulmasınlar.

Ey Türk titre ve kendine dön.

Üstte mavi gök çökmedikçe,altta yağız yer delinmedikçe senin ilini ve töreni kim bozabilir?