CENGİZ HAN’IN SON YILLARI

 

 

 

CENGİZ HAN’IN SON YILLARI

 

 

İklil Kurban 

Yıl 1219 Haziran ayı. Moğol-Türk ordusu Yaşam Savaşı’nın gereği Orta Asya’nın İslam merkezi olan Buhara şehrini ele geçirmiş. Buhara imamıyla Cengiz Han arasında bir diyalog kurulmuş. İmam Cengiz Han’a Mekke’deki Allah’ın evinden bahsederken, Cengiz Han da imama:

 

 

“Evrenin tamamı Tanrı’nın evidir. Gitmek için özel bir yeri belirlemeye ne gerek var!” yanıtını vermiştir (GROUSSET 1980: 238).

Moğol-Türk ordusunun ayak bastığı yerlerde Orta Çağ yapısı olan kapalı şehir kalesine son verilir. Göçebe yaşam tarzına has sonsuz özgürlüğün yanında, gerçekçiliği de benimseyen Cengiz Han’ın yasaları gündeme getirilir-uygulanır. Moğolların gizli tarihinde tanımı geçen bu yasalara göre, “Çinli eşek ile eşdeğer ulustur” (KURBAN 2007: 50).

 

 

Evrene özgü bu eşitlik anlayışından da anlaşılıyor ki, tüm ömrünü dürüstlük ve eşitlik uğruna bağışlamış olan Cengiz Han, Orta Asya’yı da kendi yurdu olarak algılıyor ve eşitlik-yaşam savaşını da bu yurdu uğruna yapıyordu. Zaten Cengiz Han 1219 yılındaki Buhara seferinden sonra Orta Asya’dan uzaklara gitmemiştir. 1223 yılında Talas nehri boylarını, 1225 yılında İrtiş nehri boylarını ziyaret eder. Çinlilerin ağır halde yenildiği 751 yılında cereyan eden Büyük Talas Savaşı’ndan Cengiz Han’ın haberi var mıydı? Yurdu Kara Kurum’a dönerken Taşkent’te bir müddet duraklar. Taşkent civarındaki Çirçik sahilinde yol kurultayını yaparken, Çirçik’in kımızını doya doya içmiştir (GROUSSET 1980 : 239). Orta Asya coğrafyasının başkenti olacak konumuna gelen bugünkü Taşkent, elbette Cengiz Han’ı unutacak değildir. Ölümü 1227 yılının 18 Ağustos’unda 72 yaşındayken gerçekleşen Cengiz Han ise, Orta Çağ tarihinin, Orta Asya coğrafyasının doğurduğu olağanüstü büyük realist bir şahsiyettir. Cengiz Han’ın savaşları hiçbir zaman İşgal savaşı olmamıştır. Cengiz Han’ın savaşları Orta Asya Uğruna yapılmış vatan savaşıdır-yaşam savaşıdır. Gezilerinde Orta Asya ötesinin Cengiz Han’ın dikkatini çekmediği yalın bir şekilde ortadadır. Ünlü komutan Subuday (1176-1248) 600 000 kişilik ordu başında Batı seferindeyken, Cengiz Han Orta Asya gezisinde ve geleceğin ünlü şehri Taşkent’tedir. Cengiz Han’ın dikkatini uzak seferler değil, yakın komşusu Orta Asya çekmiştir. Yanı sıra Cengiz Han, Çin’i en doğru tanıyan bir şahsiyet ki, Cengiz Han’ın yasalarına göre, “Çinli eşek ile eşdeğer bir ulustur” (KURBAN 2007: 50).

 

 

Cengiz Han Bugünkü Çin’in Kansu eyaletinde Tangutlara karşı seferde iken hastalanır ve ölür. Ceset hemen Moğolistan’a götürülüp, Onon ve Kerulen nehri kaynaklarının yakınında Burhan-Haldun Dağı’nda gömülür. Cesedin gömüldüğü yer belli değildir. Moğol geleneğine göre cesedin gömüldüğü yer gizlenir. Cengiz Han’dan sonra gelenler de bu dağlara gömülür ve oraya heykelleri dikilir. Cengiz Han’ın kişiliğine-kimliğine özgü olarak şu tanımlama yapıla bilir: Uzun boylu-geniş alınlı-uzun sakallı, savaşlardan hoşlansa da, gerçekteyse, insan öldürmekten hiçbir zaman zevk almayan bir şahsiyettir (MEYDAN LAROUSSE Cengiz Han maddesi).

 

 

Cengiz Han’ın hedefi, Moğol ve Türk denilen bu iki akraba ulustan oluşan güçlü bir devlet ve zengin bir Orta Asya vatanıdır. Cengiz Han’ın Yesüy ve Yesügen adlı iki Tatar kızı ile evlenmesi, Uygurlara olan güven ve saygısı-Onun Türkü ve Moğolu aynı vatana mensup, aynı tarihi yaşayan, aynı ulus olarak algılamasından kaynaklanır (GROUSSET 1980: 204). Zaten Cengiz Han, Barthold’un tespit ettiği gibi Kara Tatarlardandır (TOGAN 1999: 413). Avrupalılar başta olmak üzere birçok uluslar Moğolları Tatarlar olarak adlandırıyor (MEYDAN LAROUSSE, Cengiz Han Maddesi).

 

 

Cengiz Han gezilerinde beraberinde götürdüğü Tatar eşleri Yesüy ve Yesügen’in adları dikkat çekicidir (GROUSSET 1980 : 204). Acaba bu adların Ahmet Yesevî’nin (ölüm-1166) doğduğu Yesiy şehriyle bir ilgisi var mıdır? Cengiz Han Taşkent seferindeyken, eşlerine olan sevgisi gereği, Taşkent yakınındaki bu şehrin adını, sefer hatırası gereği eşlerinin adı uğruna değiştirmesi mümkündür. Cengiz Han’ın Tatarlara olan yakınlığının gereği, Tatarlardan alıp büyüttüğü ŞİGİ-KUTUKU adlı bir oğlu da varmış, bu kişi Cengiz Han’ın tüm yargı işlerinden sorumluymuş (GROUSSET 1980: 217)-(KURBAN 2014 : 75). Bu yakınlık gereği, Ahmet Yesevî’nin soyadını Cengiz Han vermiş olur. Sonradan bu şehrin adı Türkistan olarak değiştirilmiş olabilir. Bu günkü bu Türkistan şehri, Taşkent’ten 300 kilometre kadar kuzeydedir. Büyük ihtimal bu şehrin Yesüy adı, Ahmet Yesevî devrinden sonra Türkistan’a değiştirilmiştir. Timur’un Ahmet Yesevî uğruna yaptırdığı görkemli türbe buradadır.

 

 

İnsanlığı barındıran coğrafya ve tarih şahit ki, bu güne kadar İşgal Savaşlarının hiç biri kalıcı, emin bir ortam yaratamamıştır. Rusların İdil-Ural’dan, Çinlilerin Doğu Türkistan’dan kovulması zamana muhtaçtır… Günümüzün Türkçülüğü bu zaman uğruna savaşmaktadır. İnsanlık özgürlük kavramını benimsediği müddetçe, insanlık özgür yaşamaya haklıdır.

 

 

 

CENGİZ HAN’IN SOYU

 

Cengiz Han’ın ölümünden sonra, Cengiz Han’ın soyu tarafından yapılmış tüm savaşlar, Moğolların-Türklerin aleyhine sonuçlanmış yenilgi savaşlarıdır. Cengiz Han’ın soyundan Tugluk Timu’un (1329-1365) teşebbüsü ile tüm Türkistan İslamlaşır (DUGHLAT 1972: 15-KURBAN 1995: 2). Cengiz Han’ın torunu olan Kubilay’ın (1214-1294) rahat halde yönettiği Çin, Çinli olmayanlarla gittikçe rahat halde Çinlileşir. Çinlileşmektense, Moğolluğu tercih eden Çin’deki son Moğol hanı Togan Timur 1368 yılında Pekin’i terk eder, Moğolistan’da bir Moğol olarak ölür (HOWORTH 1876: 329). Moğollar Türkistan’da Türkleşirler, fakat Çin’de Çinlileşmezler. Moğolların 1220 yılındaki Türkistan seferinde Türkler Moğolların müttefiki olur. Turfan İdikut Devleti’nin hanı Barçuk Art Tekin 10 000 kişilik ordusu ile Cengiz Han’ın seferine katılır. Türkistan Fars ve Arap kültürünün baskısından kurtulur, tekrar Türkleşir. Moğollar Çinlileşmemiş olduğu için, Onların Pekin’deki saltanatı kısa sürmüş 100 (1278-1368) yılı bile bulmamıştır. Moğollar, Moğolluklarını Pekin’deki saltanatından daha değerli ve yüksek tutmuşlardır. Cengiz Han’ın torunu Batu’nun (1204-1255) yönettiği Altın Orda devleti ise önce İslamlaşır-sonra Ruslaşır.

 

 

Tüm AVRASYA’yı kapsayan Büyük Moğol İmparatorluğu gibi bir düşüncenin sahibi olduğu iddia edilen Cengiz Han, eğer hayatta olsaydı, bu olmazı hiçbir zaman düşünmediğini söylerdi. Cengiz Han aklının ermediği hiçbir işi yapmamıştır. Cengiz Han’ın yaşamında “YENİLGİ” denilen bir kavram yoktur. Cengiz Han’dan günümüze kadar sağ selim gelebilmiş ideal ise, tarih boyunca hiçbir zaman sarsılmadan günümüze kadar gelebilmiş, Orta Asya’yı vatan yapan MOĞOL-TÜRK İŞ BİRLİĞİ. Dünyamızda Moğol-Türk ulusu kadar birbiriyle karışıp-bir ulus olarak birleşip yaşayan başka bir ulus yoktur. Olup biten bu toplumsal gerçek, Orta Asya’yı Türk-Moğol ortak vatanı, Türk-Moğol birliğini ise dünyayı titreten Pantürkizm ulusu yapmıştır. Bu olgunun bayraktarı ulu önder Cengiz Han’dır-ulu önder Atatürk’tür. Cengiz Han’ın insanlık tarihine kazandırdığı bu ulusal itibar sonsuzdur. Bu ideal birliğini yaşatabilmek biz Türkçülerin görevidir.

 

 

Cengiz Han Soyundan Son Bilgiler:

 

 

ALİHAN BÖKEYHAN (05.03.1866-27.09.1937) ve ÇOKAN VELİHANOĞLU (1835-1865)

Kazak Türkçü aydınları 1905 yılında Alaş Orda siyasi partisini kururlar. Bu kuruluşta Cengiz Han soyundan gelen Alihan Bökeyhan lider konumundadır. Ahmet Baytursun, Mustafa Çokay gibi aydınlar Alihan Bökeyhan’ın arkasındadır. 1918 yılında Alaş Orda Devleti kurulur. Ne yazık ki Alihan Bökeyhan ve Ahmet Baytursun Stalin Devri kurbanlarındandır.

 

 

ÇOKAN VELİHANOĞLU

Yıl 1992 Temmuz ayı. Almatı şehrini gezerken, Fenler Akademisi parkına yerleştirilen Çokan Velihanoğlu’nun heykelini ziyaret etmiştim. Heykelin altındaki mermer duvara yazılı Çokan’ın şu sözlerini ezberledim: “Ulusun olgunlaşıp yükselmesi için önce özgürlük ile bilim gerekir”! Evet 100 yıllar önce Cengiz Han’ın aklından geçen ulus olabilmenin gereği “Türk-Moğol İşbirliği” ise, 100 yıllar sonra onun soyundan Çokan’ın söylediği ulus olabilmenin gereği özgürlük ile bilimdir. Alihan Bökeyhan gibi Çokan Velihanoğlu da Cengiz Han soyundandır.

 

 

Çokan kazaklar arasında modern dünya ile alaka kuran, böylece edindiği bilgi ve düşüncelerle halkının tarihine, kültürüne yeni bir gözle bakan ilk aydınlardan sayılır. Rus mekteplerinde çağına ait bilgileri öğrenmiş, Fransızca aracılığıyla Batı’nın bilim dünyasını ve düşüncelerini tanımıştır. O, elde ettiği bilgilerle, uzun zamandan beri derin bir uykuya dalmış, kendi kabuğuna çekilmiş, bozkır halkını uyandırmak, çağının bilgi ve kültür seviyesine yükselmek istiyordu. Fakat talih, bu asil insana çok kötü bir son hazırlamıştı, hayal kırıklığına uğradı, Genç yaşta öldü. Fakat “Keşfettiği” değerini herkesten önce kavrayarak bilim âlemine tanıttığı Manas Destanı, bozkır halkının yenileşme hamlelerine, ulusal kültür yolundaki hareketlerine ışık tuttu.

 

 

Çokan Velihanoğlu Cengiz Han’ın soyundandır. Dedeleri arasında meşhur Kazak Hanı Ablay Han da vardır. Orta-Orda Kazaklarının Sultanı Velihan’ın torunudur. Babasının adı Cengiz’dir. Asıl adı Muhammed Hanefi’dir. Ata yurdu Kökçetav’da seçkin ve kültürlü bir zümre içinde, demokrat bir görüşle büyüdü. Tüm yaptıklarını 30 yıl gibi kısa bir ömre sığdırdı. O, Kazak boyunun tarihçisi, etnografı, folklorcusu ve eğitimcisi idi. Gençliği koyu bir ulusal atmosfer içinde geçti. Türküler, destanlar, masallar ve halk hikayeleri dinleyerek büyüdü. “Kozı Körpeş Men Bayan Sulu” adlı trajik aşk hikâyesini ilk derleyen Çokan’dır. O, ilk Kazak ressamlarındandır. Bazı masal ve hikâyelerin mevzularıyla ilgili resimler çizmiştir. Başarılı bir tahsil hayatı vardır. Geleneğe göre “Han” çocuğu yedi ulusun dilini bilmelidir. Onun için Çokan Rusçayı, Arapçayı ve tüm Türkî dilleri iyi öğrendi. Babası Onu 1847 yılında 12 yaşındayken Ombı Omsk şehrine götürdü, Kadet Korpusu’na yazdırdı. Öğretmenleri daha 14-15 yaşlarındaki bu delikanlıya geleceğin bilgini gözüyle bakıyorlardı. Genç Çokan, bu sıralarda tarih ve coğrafya kitaplarını büyük bir şevkle okuyordu.

 

 

Yıl 1853 Kadet Korpusu’nu bitirip, atlı asker korneti (eski Rus ordusunda süvari teğmenliği) unvanını alır. Sibirya Kazak-Rus ordusuna 6. Suvari Alayı’na subay olarak tayın edilir. Çokan bu askerî görevini yaparken bürokrat, rüşvetçi ve müstemlekeci Rus subayları tarafından çok baskıya uğrar, sıkıntı çeker. Gördüğü zulüm ve adaletsizlik içinde bir eziklik yaşar.

 

 

Çokan, 1856 yılında M. M. Namentovskiy başkanlığındaki askerî-ilmî araştırma gezisine katılır. Gezi grubu Kırgız yurdunda-Issık Köl bölgesinde harita çalışmaları yapar. Bu vesileyle Çokan’ın ilmî çalışmaları için fırsat çıkmış olur. Onun Manas’la ilgilenmesi bu yıla rastlar. Manas’ın sefer yaptığı rivayet edilen İli Dağındaki şehrin harabelerini inceler. Kırgız boyunun şeceresini, şiirlerini, deyimlerini ve Manas Destanını tespit eder. Bu yüce eseri, öncede söylediğimiz gibi edebiyat dünyasına ilk tanıtan Çokan’dır. Destan’dan bazı kısımları Rusçaya çevirerek yayınlamıştır.

 

 

1856 yılında Çokan, Çin-Rus ticaret ve hudut meselelerini haletmek için Gulca şehrine giderek, bu görevi başarıyla yapar. Burada 3 ay kalır, sonra Ombı-Omsk’a döner.

 

 

1857 yılında Kaşgar, Aksu, Gulca’daki Türklerin Çin’e karşı ayaklanmalarını takip etmek için Alatav Kırgızlarının arasına gönderilir. Bu seyahati de birkaç eser yazmasına sebep olur. Issı Göl Seferinin Günlüğü, Çin İmparatorluğunun Batı Bölgesi ile Gulca Şehri, Kırgızlar Hakkında Yazılar gibi eserleri bu sırada kaleme almıştır. Henüz 20 yaşında olan bir kimsenin böyle bilimsel ve önemli yazıları neşretmesi, Rusya ve Almanya’da takdirle karşılanır. Çokan’ın tarih ve coğrafya sahasındaki çalışmalarının şöhreti Petersburg ilim çevresinin dikkatini çeker, 20 yaşındaki bu dehayı 1857 yılının 27 Şubatında Rus Coğrafya Cemiyeti’nin asıl üyeliğine seçerler.

 

 

1858-1859 yıllarındaki Kaşgariye (Güney Doğu Türkistan) seyahati, Çokan’ın ilmî çalışmalarında yeni ufuklar açar. Avrupa bu güne kadar Kaşgariye coğrafyası, siyasî, içtimaî, medenî durumu hakkında bilgi sahibi değildi. İşte bu meçhul yurdun sırrını aleme açan Çokan’dır.

 

 

1 Ekim 1858’den 1859 yılının Mart ayı ortasına kadar Çokan, Kaşgar ve Altışehir’i (Güney doğu Türkistan) iyice araştırır. Halk arasında kendisine Rus ajanı denildiğini duyarak, 11 Mart 1859’da acele geri döner. Çokan’ın Kaşgar’dan getirdiği bilgi, hemen Almanya’da Almanca, 1865 yılında Londra’da İngilizce olarak basılır. Kazak âlimi böylece Avrupa’da da tanınmış olur. Çokan araştırmalarına dayanarak haritalar çizer, İngilizce, Almanca ve özellikle Fransızcayı iyi bildiği için, yabancı haritaları da inceleyerek, bilim cemiyeti üyelerine Doğu Türkistan, Tanrı Dağları ve Kırgızistan konusunda konferanslar verir. Bu zeki ve sevimli hatip Petersburg bilim camiasıyla çabucak dostlaşır. Bu şehirde eski dostu Dostoyevski ile karşılaşır. Edebî-Felsefî-İçtimaî görüşleri aynı olduğu için samimiyetleri büyüktür.

 

 

Yıl 1864, Çokan, Güney Kazakistan’ı Rusya’ya bağlamak için yapılan askerî sefere çağrılır. Kazak halkını kana batıran bu sefer, Çokan’ın tüylerini ürpertir. Sonra Çokan askerî üniformalarını atarak, bir grup subay ile birlikte geriye Verni’ye dönerler. İşgal komutanlığının şikâyeti sonucu bunların çoğu cezalandırılır. Bu zulümden kaçan Çokan Türk boylarına sığınır. Zaten akciğer veremi olan bu genç bilgin, masum milletinin katiline daha fazla dayanamayıp, Nisan 1865 yılında, elinden-yuvasından uzakta, 3o yaşında ölür.

 

 

Çokan’ın diğer eserleri şunlardır: Cungarya Denemeleri, Kazaklarda Şamanizm, Kazak Şecereleri, Kazak Silahları, Ablay Han.

 

 

Bugün Çin, Uygurları yok etmenin tüm yollarını denemektedir. Bu yolların başında, karşı koyan-sesini yükselten Uygurları öldürmek-hapsetmek, Uygurları Çinliler arasına dağıtmak, “çift dilli eğitim” uydurmasıyla Uygurların dilini yok etmek gelmektedir. Fakat bununla Uygurlar kolay kolay bitecek gibi görünmüyor. Çin işgalci askerlerinin Şarki Türkistan’a ayak bastığı 1755 yılından beri bu, Çin-Uygur ölüm kalım savaşı aralıksız devam etmektedir.

 

 

 

 Bu zaman içinde İsyanlar Yüzyılı (1757-1865) olarak bilinen olağanüstü bir devir de yaşanırken, bu devrin sonucu olarak Yakup Bey Devleti (1865), Kaşgar Şarki Türkistan Cumhuriyeti (1933), Gulca Şarki Türkistan Cumhuriyeti (1944) kurulmuştu. Fakat haddini bilmez, tarihten ders almayan açgözlü yırtıcı Çin, Şarki Türkistan’dan kolay kolay vazgeçecek gibi görünmüyor. Uluslararası ilişkilerinden destek arıyor, para gücüyle satın aldığı Uygur hainlerinin cinayetlerine sığınıyor.

 

 

İnsanlığın bugüne kadar çektiği tüm acıların kaynağı, yalanlar ile örtülmüş gizlilikte saklıdır. Çin Şarki Türkistan üzerindeki işgalci kimliğini gizlerken, bunun ancak Uygurları-Uygur ilkesini yok etmekle mümkün olacağını çok iyi biliyor ve bu sebeple bu yolda tüm gayretini sarf etmektedir. Fakat Çin’in işgalci kimliğinin en yalın kanıtı, kendisinin Şarki Türkistan için kullandığı Shin Cang (Yeni Toprak) adında saklıdır. Çin ne yaparsa yapsın, ister güç kullansın, ister hile yapsın, işgalci kimliğini gizlemekten yoksundur. Gizlilik bitecekse, gizliliğe sığınmış güç de elbette yok olacaktır ki, bunun şahidi tarihtir. Tarih ve tarih ile aydınlatılmış insanlığın bilinci, karşı koyulamayacak-yok edilemeyecek öyle bir güç ki, tüm gizlilikler, tüm yalanlar ve tüm haksızlıklar bu güç karşısında yenilmeye mahkumdur. Gerçekler (hakikatler) kimsenin iznine muhtaç olamadan dünyayı gezer, kimsenin iznine muhtaç olmadan gücünü uygular. Buna bilimin gücü denilir. Onun içindir ki, dogmaların-diktatörlerin en korktuğu şey-bilimdir. Çokan diyor ki, “İslam medeniyeti, yeni Avrupa fikir sistemlerinin kabulünü engelliyor” (TOGAN 1981: 272).

 

 

Uygur ulusçularının şu günlerde yapacağı iş, tüm olasılıklardan yararlanıp, yurt içinde ve yurt dışında istiklal seslerini yükseltmektir. Bu seslerin birikimi zamanla mutlaka güce dönüşecektir. Dünyamızın yarış-rekabet ve bir savaş alanı olduğu düşünülürse, uluslar, verdiği kurbanları kadar bağımsız-özgür yaşamaya haklıdırlar. Buna yaşam için savaş kanunu denilir. Hiçbir birey ve hiçbir ulus bu kanunun dışında yaşamını sürdüremez. Savaşı göze alamayanların-yenilenlerin-zayıfların yaşama hakkı yoktur. Dünyamız güçlünün aynı zamanda haklının yaşayabileceği dünyadır.

 

 

 

ÜLKÜM-İLKEM ESEN OLSUN!-“YA İSTİKLAL, YA ÖLÜM!”

 

 

ELVEDA VATAN!

 

 

Kurguyum uşti kolumdin,

Nerde mihmandur bugün.

Dehli bermengler yarimga

Köngli perişandur bugün.

“Şahinim uştu elimden

Nerde konaklar bugün

Üzmeyin nazlı yarı

Gönlü kırktır bugün…” 

 

(Bir Uygur manisi)

(TÖRE Dergisi, Mayıs 1982)

 

 

 

SONUÇ

 

Türklüğün ezelî ve ebedî vatanı-Anadolu ve Orta Asya’dır. 

 

 

Türklüğün ezelî ve ebedî ilkesi-Pantürkizmdir. 

 

 

Türklüğün ezelî ve ebedî düşmanı-Arap, Urus ve Çin’dir.

 

 

 

https://www.altayli.net/orta-asya-ve-turkculuk-7-cengiz-hanin-soyu-ve-son-yillari.html 

Avar İmparatorluğu

 

 

Avar İmparatorluğu

 

 

Harun Macit 

 

Avar Devleti'nin Özellikleri 

 

Avarlar Kimdir

 

Kuruluş: 565

 

Yıkılış: 835

 

Kurucusu: Bayan Kağan

 

Başkenti: Segedin

 

 

Göktürkler, 552 yılında Juan Juan devletini yıkmışlar ve bir kısmı batıya çekilmişti. Batıya çekilenlerin önemli kısmını Hun ve Uar soylarından gelen iki kabile oluşturuyordu. Uarlar Moğollarla karışık bir kabile idi.

 

 

 Batıya çekilen bu grup "Apar" olarak anıldı. "Direnen, karşı koyan'' anlamına gelen Türkçe kökenli bu kelime "Abar" ve "Avar" olarak da anılmış, fakat ekseriyetle Avar şeklinde kullanılmıştır. 

 

 

Avarlar Tarihi

 

Avarlar, Attila Hunlarının hâkim oldukları Doğu Avrupa'da farklı Türk boyları ile birleşerek çoğaldılar. Çoğunluğu Türk kabilelerinden müteşekkil topluluğa Türk dili ve Türk kültürü hâkim oldu.

 

İlk Türk devletleri arasında bulunan Avarlar, 558'den itibaren güçlü bir devlet kurarak Bizans'ı tehdit etmeye başladılar. Bizans'tan yerleşebilecekleri arazi ve yıllık vergi istemişler, güç durumdaki Bizans da vergi ödemeyi kabul etmişti. 

 

 

 Bizans olacakları hissetmiş, bazı Slav kavimlerini teşkilatlandırarak Tuna bölgesinde Avarları durduracak bir set oluşturmaya çalışmıştı. 

 

 

Fakat Avarlar 562 yılında bu seti aşarak Aşağı Tuna bölgelerini işgal ettiler. Böylece Bizans'la komşu duruma geldiler.

 

Bizans, vaadettiği vergiyi ödemekte zorluk çıkarmaya başladı. Avarlar bunun üzerine Bizans'ın hakimiyetindeki Karpatları ve bugünkü Macaristan'ı işgal ettiler. 

 

 

Batıda Frankları, güneyde ise Bizans'ın Belgrad ve Eszek gibi sınır şehirlerini ele geçirerek bir imparatorluk haline geldiler.

 

597 yılına gelindiğinde, Avarların hükümdarı Bayan Kağan, Don Nehri'nden Galya'ya, Kuzey Slav bölgelerinden İtalya'ya kadar büyük bir bölgeye hakim durumdaydı. Bu bölgede bulunan çeşitli Slav ve Germen kavimleri Avar Hakanlığına tâbi olmuşlardı.

 

Avar İmparatorluğu Haritası

 

 

 

İstanbul Kuşatması 

 

Avarların İstanbul'u kuşatması en önemli askerî teşebbüsleri sayılır. İstanbul'u iki defa kuşatmışlar, her iki kuşatma da Sasanilerle ortaklaşa yapılmıştı. 619'da yapılan birinci kuşatmadan sonuç alınamaması üzerine 626'da ikincisi denendi.

 

 

 Bu ikinci kuşatmada Sasani ordusu Anadolu'yu geçerek Filistin ve Suriye'yi ele geçirmiş, Avar birlikleri ise Balkanlar'ı ve Trakya'yı aşarak İstanbul surlarına dayanmıştı.

 

Deniz kuvvetleri olmadığı için Avar ordusu kuşatmadan sonuç alamadı. Surlarla korunan ve her tarafı suyla çevrili İstanbul'u almak için güçlü bir donanma gerekiyordu. Avar ordusu başarı sağlayamayınca güç şartlar altında çekilmek zorunda kaldı.

 

 

Avar Devleti'nin Dağılması

 

Istanbul kuşatmasının başarısızlıkla sonuçlanması Avar Hakanlığının itibarı sarstı. Devleti oluşturan kavimler baş kaldırarak dağılmaya başladılar. Kavimlerin dağılması 630 yılında hakanın ölmesi üzerine daha da hızlandı.

 

Zayıflayıp küçülen Avar Hakanlığı 170 yıl daha varlığını korumayı başarsa da, 835 yılında Frankların hücumu ile yıkıldı. Avarlar, Doğu Macaristan ve Balkanlar'a dağıldılar. 

 

 

Hristiyanlaşarak dillerini ve dinlerini unuttular. Avrupalı tarihçiler "Ormanlardan dışarı çıkamayan Slavlar, Avarlar sayesinde savaşmasını öğrendiler; altın, gümüş ve at sürüsü sahibi oldular” demektedirler.

 

Çinli tarihçiler ise Avarlar için “Saç ören Türk kavmi” demişlerdir. Çünkü, Avar erkekleri de saçlarını uzatıp örüyorlardı.

 

Avarlardan günümüze kadar ulaşan sınır kalelerinin, Çin seddini andıran duvarların kalıntıları bugün dahi hayranlık uyandırıyor. 

 

 

Kuyumculukta ileri bir kültüre sahip olan Avar Türkleri, altın ve gümüş kaplar kullanır, güzel giyimleriyle bilinirlerdi .

 

 

https://www.turktoyu.com/istanbul-u-ilk-kusatan-turkler-avarlar 

İştvan Mandoki Kongur

 

Ahmet B. Ercilasun

 

 

 İştvan Mandoki Kongur, benim neslimden Türkologların çok iyi tanıdığı Macaristanlı bir Türkolog. 

 

 

Fakat o, sadece Türkologların değil Türk Dünyası'na ilgi duyan herkesin tanıması gereken bir isim.

 

 

Mandoki Kongur, 1944 yılında Macaristan'ın Büyük Kumanistan bölgesinde doğdu, 1992 yılında Dağıstan'ın başkenti Mahaçkala'da vefat etti. 


Ünlü Türkolog Gyula Nėmeth'in öğrencisi olmuş ve kısa zamanda Macar Türkolojisinin farklı bir siması hâline gelmişti.


Mandoki Kongur, Kuman/Kıpçak Türklerinin soyundan geldiğini, kendisinin bir Kıpçak Türk'ü olduğunu küçük yaşta öğrendi.


 O bilinçle yetişti. Akademik hayatında da unutulmuş olan atalarının dillerini bulmaya çalıştı. 


Kuman/Kıpçak Türklerinin bir bölümü 1239 yılında Macaristan'a gelip yerleştiler. Onların toprakları bugün de hâlâ Kuman toprağı olarak adlandırılır. Hristiyan oldular ve 1800'lere kadar ana dillerini kullandılar.


 Özellikle dinî metinlerde ve bazı tekerlemelerde atalarından kalma Kıpçak Türkçesi izlerini Mandoki Kongur buldu ve yayımladı.

Türkiye Cumhuriyeti'nin 50. yıl dönümü vesilesiyle İstanbul Üniversitesi, 1973 yılında uluslar arası bir Türkoloji kongresi düzenledi.

 

 

 Kongreler üç yılda bir yapılarak uzun süre devam etti. Biz genç Türkologlari bu kongrelerde yabancı meslektaşlarımızı, özellikle Doğu blokundan ve Sovyetlerdeki Türk Cumhuriyetlerinden gelen Türkologları görüp tanıma imkânı bulduk.

 

 

1970'lerde tanıdığımız genç Türkologlardan biri de İştvan Mandoki Kongur idi. "Ben Türk'üm, Kıpçak Türk'üyüm." diyordu. Türkiye'deki yayınları alıp ülkesine götürüyordu. Onları ya elden yahut posta ile Türk Dünyası'ndaki meslektaşlarımıza gönderiyordu.


 O tarihlerde Doğu bloku demir perde idi ve bizim kitap alış verişi yapmamız mümkün değildi. Bir Doğu bloku ülkesi olan Macaristan için bu imkân vardı ve Kongur bizim irtibatımızı sağlıyordu.


1986'da 10 kişilik bir Türkologlar heyeti, Altayistler konferansı için Taşkent'e gittik. Bu ilmî gezi, Türk Dünyası'na ilk çıkışımızdı. Tabii konferans programı belirlenmişti ve onun dışına çıkılamazdı. Her şey zaptürapt altına alınmıştı. Özbekistan'ın genç şair ve yazarları bizi evlerine davet ettiler. Program dışı bu daveti kabul etmeli miydik? 


İmdadımıza Kongur yetişti. "Bu arkadaşlar Özbekistan'ın milliyetçileri, gidin." dedi. Programı hazırlayanları atlatarak gittik ve orada unutulmaz bir gece geçirdik. Gülnar adlı romanımda bu ilmî gezi ve Kongur yer almıştır.


1990'da Altaylar dizisini çekmek üzere Moğolistan'a gittiğimizde de Kongur'un izine rastladık. Moğolistan Kazaklarından bir genç, Türkleri ve Türk Dünyası'nı soruyordu. Bunları nereden öğrendiğini merak ettik. "Macaristanlı Türkolog İştvan Mandki Kongur geldi ve bunları bize anlattı." dedi.


1990'ların başında Kırım'da bulunduğumuz gezide de Kongur vardı. Han Sarayı'ndaki caminin minaresine bir arkadaşımız çıkmış ve ezan okumuştu. Bahçede toplu hâlde namaz kılmıştık. Yani 1990 veya 1991 yılında Sovyetler Birliği'nde eylem yapmıştık. 


Şimdi yine Rus postalları tarafından çiğnenmiş bulunan güzel Kırım'daki Salgır ırmağı boyunda yürüdüğümüz geceleri unutmak mümkün değil. Kongur ile Gaspıralı İsmail'i ve Türk Dünyası'nı konuştuk.


Mandoki Kongur, Türk Dünyası âşığı idi. Her yaz Türk coğrafyalarından birine gider, uzun süre oralarda kalır, malzeme toplardı. 


 En çok gittiği yer de Kumuk ve Nogayların yaşadığı Dağıstan idi. Kumukların büyük şairi Badrutdin Magomedov ile dost olmuştu. 


Badrutdin'in konuğu iken 1992 yılında o topraklarda vefat etti. Vasiyeti üzerine Almatı'da toprağa verildi.

Badrutdin Magomedov arkadaşını unutmadı ve onun hakkında bir kitap yazdı. Kopan Üzengi adlı eseri, Çetin Pekacar, Kumuk Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktardı. Eser, TÜRKSOY tarafından yayımlandı.

 

 

Mandoki Kongur ve Badrutdin 09 Aralık 2019'da Budapeşte'de anıldı. TÜRKSOY, Türk Konseyi, Yunus Emre Enstitüsü, Türkiye, Azerbaycan ve Kazakistan büyükelçiliklerinin iş birliğiyle düzenlenen toplantıda ben de bir şeyler söyledim. Kongur'un bulduğu atalardan kalan duayı okuyarak onun ruhu önünde eğildik. 


Önümüzdeki hafta Türkiye'den, yine genç yaşta kaybettiğimiz bir Türkoloğu, Turgut Günay'ı yazacağım. O yalnız Türkolog değil şairdi, bizim Yetik Ozan'ımızdı. Ölülerimizin ruhları bizimle yaşamaya devam ediyor.   



https://www.yenicaggazetesi.com.tr/istvan-mandoki-kongur-54232yy.htm 

PANTÜRKİZM veya TÜRKÇÜLÜK

 

 

 

 

PANTÜRKİZM veya TÜRKÇÜLÜK

 

İklil Kurban

 

 

Yabancılar biz Türkçüleri Pantürkist diye, ilkemiz Türkçülüğü ise Pantürkizm olarak adlandırmış-tanımlamışlardır. Doğrudur, bu yabancı sözcükleri bu günlerde biz de kullanıyoruz. Bilhassa bu sözcükleri düşmanlarımız bizi suçlu bulduklarında kullanmayı severler. 

 

 

Bir Rus veya bir Çinli bir Türkü “Pantürkist” diye suçluyorsa, mutlaka o Türkün öldürülmesine hüküm ederler. Türklük uğruna 1913 yılında “Birleşmek-Gelişmek” amacıyla İstanbul’da kurulan İttihat Terakki Cemiyeti önderlerinin 1920’li yıllarda, vatanlarından uzakta-yurt dışında öldürülmelerinin başlıca sebebi budur-Pantürkizm’e karşı cihanşümul düşmanlık. Elbette böyle bir düşmanlık karşısında, “Türküm” diyebilen herkes seyirci kalamaz, yanıt arayan konu şudur:

 

Dilimizdeki Türkçü-Türkçülük denilen sözcüklerin karşılığı olarak kullanıla gelen adımızı içine almış bu yabancı kökenli Pantürkist-Pantürkizm denilen sözcükler ne zaman, nereden, nasıl bir sebep ve süreçten geçerek bize kadar gelebilmiş, bizim sözlüğümüze nasıl mal olmuştur? Yabancılar bizim kimliğimizle, bizim ilkemizle ilgili sözcük üretecek kadar neden bizimle ilgilenmiştir? Bizim başka uluslardan ayrıcalığımız nedir? Bu soruların yanıtı hiç kuşkusuz coğrafyamızın-tarihimizin-karakterimizin derinliklerinde saklıdır.

 

Coğrafyamızın enginliği-tarihimizin uzunluğu-karakterimizin korkusuzluğu, ulusumuz uğruna olağanüstü özveriler çağrıştıran başlıca etkendir. Ulusumuzun ululuğu sadece yaradılışında değil, yaptıklarında saklıdır. Atalarımız 1000 yıllar öncesinden Avrasya’nın-Türkistan’ın egemen gücü olarak tarih yaratmış, tarihi ise- 04.08.2008 Pazartesi günkü Kaşgar Olayı gibi destansı bir tarihtir. Kaşgar Olayı-benzerine az rastlanan sadece Türk ulusuna has ulu bir kurtuluş savaşının örneğidir (Bak: KURBAN, “Kaşgar Olayı” yazısı).

 

“Türkistan, Asya’nın tam göbeğindedir. Yani tam anlamıyla Orta Asya’dır. Burada Türkistan’ın dört tarafının da denizden aynı uzaklıkta bulunduğunu ve dünyada denizden en uzak tek bölge olduğunu da söyleyebiliriz. Cengiz’in ve Timur’un, dünyanın ve tarihin en büyük fatihleri olabilmelerinin sırrı, Türkistan’ın Karalar Çağı’ndaki bu coğrafi konumunun sağladığı imkanlarda yatmaktadır. Uçsuz bucaksız Türkistan bozkırlarındaki ve dağlarındaki atlı insan, Türkistan’dan Avrupa-Asya karalar okyanusunun dört tarafına yayılan Cengiz ve Timur Ordusunun güç kaynağı olur. Kuzey Buz Denizi’nden Hint Okyanusu’na kadar, Büyük Okyanus’tan Atlantik Okyanusu’na kadar uzanan kervan yolları Türkistan üzerinden geçer. Türkistan’da yoğrulan bu Kuzey-Güney-Doğu ve Batı’nın ticari ve medeni değerleri Türkistan insanlarının hem maddi hem manevi kaynağı olur. Fakat çağ değişir, müspet bilimler gelişir. Moğolu ve Türkü coşturan atın hızı deniz kıyılarında kesilir. Avrupalılar gemi ve pusula ile okyanus ötesindeki bilinmeyen karalara gider. Karalar Çağı (Orta Çağ) kapanır, Deniz Çağı (Yeni Çağ) başlar. Karalar Çağı kapanınca, Türkistan da karalar okyanusundaki rolünü kaybetmeye başlar. Artık Türkün de karadaki fatihlik çağı yavaş yavaş kapanır. Dünyamız denizci yeni fatihler tarafından işgal edilir” (KURBAN 1995, s: 4). Artık Türk ulusu olarak, Türkçülüğe-Pantürkizm’e daha çok gereksinimin arttığı, giderek doğa bilimlerinin evrensel hükmüne muhtaç olduğumuz bir devirde yaşıyoruz; dünyamız güçlünün yaşayabileceği dünyadır.

 

Türkçülük veya Pantürkizm, herkesin anlayabileceği kolay bir kavram, herkesin yapabileceği kolay bir eylem değildir. Türkçülüğün temelinde, Türklüğün cihanşümul bilimi, Türkün cihanşümul yazgısı yatmaktadır.  

 

 

Bu kavramı ve bu eylemi ancak, Türkün yazgısını yaşayan ve Türklük biliminden uzman olan ender bireyler anlar ve yapar. Gelişmiş, gerçeğe uygun-bilime yatkın kavramlar-duygular kendini dışarı vurmaz-belli etmez. Nasıl günümüz dünyasında “İngilizcilik” diye bir sözcük-kavram kullanışta olmamasına rağmen İngiliz duygusu-dili dünyaya egemendir. Çünkü, “Ulusal duygu ile dil arasındaki bağ çok kuvvetlidir.” Büyük Atatürk’ün, Türk Tarih Kurumu’nu, Türk Dil Kurumu’nu kurup, tarihle, dille uğraşmasının izahı-adı açıklanmamış Türkçülüktür ki, bilimsel Türkçülük-bilimsel doktrin dediğimiz veya Atatürk Türkçülüğü dediğimiz budur. “İçtenliğin dili yoktur, açıklanamaz. O gözlerden ve alınlardan anlaşılabilir”.

 

Türk tarihinin gelmiş-geçmiş hükümdarları arasında bilim ve Türklüğe verdiği önemiyle ayrı bir konuma sahip olan Büyük Timur (1336-1405) hakkındaki şu samimi ve alçak gönüllü değerlendirme Mustafa Kemal Atatürk’e aittir : “Ben Timur’un zamanında gelseydim Onun yaptığı işleri başaramazdım. O benim zamanımda gelseydi yaptıklarımdan daha fazlasını yapabilirdi”.

 

Türkçülük, bilim-vatan ve ulusumuz uğruna, uzak tarihimiz boyunca Türk varlığının doğa ile bütünleşen göksel simgesi olan AY-YILDIZIMIZ uğruna, olağanüstü çalışma ve özveri gerektiren, gerekirse canını bile vermeyi göze alan büyük Türklerin uğraşı ki, bu uğraş uğruna ölen büyüklerimizin adı saymakla bitmez (KURBAN 2007, s: 182-183). 

 

Çin tarafından İlkesi “Pantürkizm”, kendisi “Pantürkist” olarak suçlanmış Doğu Türkistan’ın önde gelen Türkçü aydınları Turgun Almas’ın (1924-2001), Abdurehim Ötkür’ün (1923-1995) kitaplarından alıntılar alarak ayrıntılara girmek istiyorum.

 

Turgun Almas 1989 yılında basılmış “UYGURLAR” adlı kitabının 574. Sayfasında şöyle diyor: “Kendi toprağına kendisinin sahip olduğu mutlu bir nesilden şüphesiz daha nice Yusuf Hashacipler ve daha nice Mahmut Kaşgarlılar doğmuş olurdu.”

 

Abdurehim Ötkür 1985 yılında basılmış “İZ” adlı kitabının 419. Sayfasında şöyle diyor : “Evet, diye tasdik etti Ahmetcan Kasimi, iki yanındaki dostlarını (Abdukerim Abbasi ile Supahun) omzundan kucaklayarak, eşitlik-özgürlük ve halka insanca yaşamayı öğretmek yolunda savaş veren halk kahramanlarımızın izleri hiçbir zaman silinmez. Bu silinmez izleri bize bırakan geçmiş tarihimizden hiç kimse bizi koparamaz. Tıpkı önümüzde dalgalanarak akan İli nehrinin suyunu kılıç ile ikiye parçalamak mümkün olmadığı gibi.”

 

Yıl 1944 Kasım ayının 12. Günü Gulca’da kurulan Şarki Türkistan Cumhuriyeti’nden yansıyan Türkçü fikir akımının önde gelen temsilcisi Turgun Almas idi. O Çin yanlısı İsa Bey (1901-1995) gibi hainlere karşı “Satkunga Ölüm” (Haine Ölüm) şiirini yazdığı için Milliyetçi Çin tarafından tutuklanır (1947); Çin işgalcilerinin ölüm fermanı niteliğindeki “UYGURLAR” adlı tarih kitabını yazdığı için Komünist Çin tarafından gözaltına alınır (1989). O, Şarki Türkistan Cumhuriyeti’nin sözcüsü niteliğindeki “ALGA” (İLERİ) gazetesinin bir müddet yazarlığını da yapmıştır. 

 

Çin’in, Turgun Almas’ın “UYGURLAR” adlı kitabına karşı yanıt olarak yazdığı, Ürümçi’de 2000 yılında basılmış, Uygurca çevirisi olan-Pantürkizmlik Medeniyet Üstide Tehlil- “Pantürkizm Medeniyeti Hakkında Araştırmalar” adlı kitabının sonuç olarak sunduğu şu ifadeler, biz Türkçüler için son derece dikkate değerdir! Çin diyor ki:

 

“Medeniyet Pantürkizm’i, siyasi Pantürkizm’in esasıdır. Bu esas, siyasi Pantürkizm’in yaşamı-gelişimi için kaynak ve Şin Cang’daki (Doğu Türkistan’daki) bölücülüğü nazari esasla-medeniyet arka görünümüyle besler. Aynı zamanda Batılı düşmanlarımızın devletimizi parçalamasına kolaylık sağlar. Bu sebeple Pantürkizm’e karşı savaş ve onun medeniyet alanındaki derin etkisini temizlemek, ideoloji sahamızdaki uzun vadeli vazifemizdir” (KURBAN 2007: 16). Düşmanlarımız bizi “Pantürkist” diye suçlamayı severler, sağ olsunlar, biz de bu suçlamadan dolayı gurur duyuyoruz.

 

Düşman ağzıyla Türkçülük ilkesinin bu şekilde değerlendirilmesinde de- tanımlanmasında da yalın bir şekilde anlaşılıyor ki, düşmanlarımız bizi topyekun-kökümüzden yok etmek istemekte ve bu ifadeler, “Çin’i ve Rus’u ezeli ve ebedi düşmanımız” derken, biz Türkçülerin tartışma götürmez haklılığını kanıtlamaktadır. Ben Türküm veya ben Türkçüyüm, diyebilmek için, her zaman Çin’in veya Rus’un öldürmesine karşı hazırlıklı olmak zorundayız. Evet bu ölüm kalım savaşında, bizim cihanşümul haklılığımızın kanıtı, düşmanlarımızın kimliğinde-kişiliğinde-amaçlarında saklıdır.

 

Benim dilimdeki “Tengri”-Tanrı, “menggü”-sonsuz denilen kavramlar, belki benim vatanımın soylu-görkemli doğasından doğmuştur. Onun içindir ki, bu dağlar adını Tanrı’dan almış, Tanrı Dağları… Bu Tanrı dağlarını bağrına basan, çok geniş ve zengin bir coğrafyayı vatan yapmış Türklerin ay yıldızlı bir bayrak altında toplanıp bir devlet kurmaları elbette kolay bir girişim değildi. İşte ulusal birlik gereksinimi-Pantürkizm, vatanımızın bu enginliğinden, stratejik konumundan kaynaklanmıştır. Adı geçen bu “girişim” ancak Cengiz Han (1155-1227) ve Büyük Timur döneminde gerçekleşmişti. Karalar Çağı’nın sona ermesi, Deniz Çağı’nın başlaması (XVI. Yüzyıl) gereği ve düşmanlarımızın olağanüstü çokluğu, Arapların-Çinlilerin-Rusların ortak güç kullanmaları sonucu, son zaman Türklerine bu haklı “girişim” nasip olmamıştır. Türkistan ve İdil-Ural coğrafyası Rus esiri-Çin esiri durumuna düşmüştür.

 

Pantürkizm’in “birlik” denilen düşüncesi, “dayanışma” denilen eylemi, ilk defa 1755 yılında İdil-Ural Bölgesinde patlak vermişti. Bu ayaklanmanın lideri Batır Şah lakabıyla bilinen Abdulla Gali adlı kişidir. Adını ve düşünce-eylemlerini tüm Rus mahkumu Türki halklara duyurabilmiş bu aydın insanın çağrısı “Birlik ve dayanışmadır”, yani “Pantürkizm’dir”. Ne yazık ki, tüm İdil-Ural ülkesini titreten bu dayanışma Ruslar tarafından kanlı bir şekilde bastırılır, Batır Şah 1762 yılında öldürülür (Kurban 1998, s: 94).

 

Rusların İdil-Ural ülkesini çiğneyip, Çin işbirliğiyle yaptığı Türkistan sahasındaki Türk düşmanlığı ne ise, Hitler’in (1889-1945) “YIRTICI” olarak tanımladığı Slavların Avrupa’daki Alman düşmanlığı da o dur. 

 

Pantürkizm-Türkçülük ilkesi ile ilgili bu yazımı kaleme alırken, bu ilkenin doğup büyüdüğü zamanda bu ilke ile yan yana 100 yıla yakın beraber yaşamış Burhan Şehidi’nin (1894-1989) anılarından bilgi edindim. Berlin’deki yüksek tahsilini altın madalya ile bitirmiş (1929-1933) bu bilginin, Çin-Rus ortak siyasetinin kurbanı olarak 16 yıl (1938-1944 ve 1966-1976) hapis yatmış bu devlet adamının kalemi hiç kuşkusuz bilgi verme niteliğindedir. Fakat burada uyarılması gereken husus şudur: Burhan Bey’in “Şincangning 50 Yili” (Şarki Türkistan’ın 50 Yılı) adlı 800 sayfalık Uygurca yazılan bu anılar kitabının Çin sansüründen geçirilerek Pekin’de 1986 yılında basılmış olmasıdır. Kitapta, Çin Komünistlerine-Mao Zedung’a yönelik övgüler yer almaktadır. Umarım, bu “övgüler” sahtedir-yalandır. Burhan Bey’in ömrünün sonunda-yaşlandığı devrinde yazdığı bu kitabı, Şarki Türkistan’ın Yakın Çağ Tarihi’ne özgü Türklük açısından bilinmesi gereken önemli bir bilgi kaynağıdır. Ben Pekin’den aldırttığım bu kitabı 1987’de ve 2016’da olmak üzere iki kez okudum, edindiğim bilgileri bilim seviyesine yükseltmeye çalıştım. Bu kitapta “Pantürkist-Pantürkizm” sözcükleri 31 yerde, şu sayfalarda geçiyor: 175-215-272-293-308-416-417-420-482-483-484-485-486-488-489-490-491-492-493-494-495-500-502-503-685-702-703-704-707-734-738.

 

Burhan Şehidi’nin anılarında “Pantürkist-Pantürkizm” kavramlarının bu kadar sık kullanılmasından da anlaşılıyor ki, Şarki Türkistan bu ilkeye en çok muhtaç olan bir Türk ülkesidir. Burhan Şehidi anılar kitabının 685. Sayfasında,

 

“Mesut Pantürkist idi. Pantürkizm Türkiye’de meydana gelmiştir” diyor. Doğrudur, fakat bir dereceye kadar eksik anlatımdır. Burhan Bey’in kitabında, kitabını kabartan gereksiz birçok bilgilerin dışında, Şarki Türkistan Cumhuriyeti’ne özgü çarpıcı bilgiler de vardır, örneğin,

 

Burhan Şehidi anılar kitabının 614. Sayfasında şunları yazıyor:

 

“Ürümçi şehrindeki bu telaşlı halden yaklaşık bir ay önce,14.08.1945 günü. “Çin-Sovyet Dostluk, Müttefik Anlaşması” Moskova’da imzalanmıştı. Bu anlaşma gereğince, Çin hükümeti, Moğolistan’ın bağımsızlığını itiraf etmiş. Sovyetler ise Şarki Türkistan’daki olaylar hakkında, Çin’in iç işlerine karışma niyetinin yokluğunu belirtmiştir. Gerçekte ise, bu Çin-Sovyet Anlaşmasının esas konusu-Şarki Türkistan Cumhuriyeti konusu-Yalta Konferansı açılmadan önce, Sovyet-Amerika-İngiltere başkanlarının görüşmelerinde gündeme getirilmiş ve Amerika aracılığıyla Stalin-Cang Ci Şı bu konuda çoktan anlaşmışlarmış.” 

 

“Pantürkist-Pantürkizm” kavramları ne zaman, nasıl ortaya çıkmıştır? Bu kavram ile adlandırılan ilk Türkçülerimiz kimlerdir? Bu konuda Türk tarihinin derinliklerinde ne var?

 

Yıllar geçecek, devirler değişecek, tarih elbette yargısız kalmayacaktır… XIX. Yüzyılın sonu, XX. Yüzyılın başları, insanlık tarihinin bambaşka devirleridir. İmparatorluklar çökmekte, ulusal devletler yeniden doğmaktadır. Avrupa’da cereyan eden insanlığa karşı Slav düşmanlığı Alman ulusal devletini rahatsız etmektedir. Tarihin ve kaderin kara cilvesi, Orta Çağda kurduğu devletleri ve oynadığı rollerle, Türk dünyasının en medeniyetlisi olarak tarihe geçen bu iki kolu: Doğuda Uygurlar, Batıda Tatarlar bugün devletsiz kalmışlardır. İşte bu Türk gerçeği Almanların dikkatinden kaçmaz. Göze çarpan Türk düşmanı, yanı sıra Almanların da düşmanı olan Slavlardır. İşte bu ortak düşmana karşı ortak dayanışmanın adı: Pantürkizmdir-Türkçülüktür.

Atilla (400-453) devrinden kalma Hun-Cermen dostluğu-işbirliği devam edecektir. Türk-Alman dostluğunun kökü tarihimizin derinliklerinde saklı kalarak günümüze kadar gelecektir. Türkçülüğe yatkın İttihat Terakki Cemiyeti’nin kurucularından olan Enver Paşa, Cemal Paşa, Talat Paşaların girişimiyle 1913 yılında Osmanlı Devleti Türkçülüğe doğru adım atacaktır. Bu işbirliği, Birinci Dünya Savaşı’nda (1914-1918) Osmanlı İmparatorluğu’nun Almanlar safında yer almasıyla kendisini iyice hissettirecektir. Enver Paşa’nın Almanlarla olan samimi bir dostluğu vardır. Almanların Ruslara karşı savaşında Rus mahkumu Türklerin müttefik olacağı kuşkusuzdur. Bu müttefikin baş temsilcisi kuşkusuz Enver Paşa’dır. İşte Alman-Türk işbirliğinin temelini oluşturan etken-Türkçülüktür. Bu Türkçülük kavramı, Almanların diliyle “Pantürkist-Pantürkizm” şekliyle Almanya’da doğacak, Enver Paşa bu sözcüğü Türkiye’ye getirecektir. Yani, “Pantürkist-Pantürkizm” sözcüğünün anayurdu Almanya’dır. Bu sözcüğü Türkçülük uğruna sahiplenip Türkiye’ye getiren kişi ise Enver Paşa’dır.

 

Pantürkizm kavramı, Fars kökenli “Turancılık” sözcüğüyle eş anlamlıdır. Turan, Farsça Türkistan demektir. Yani Turancılık-Türkistancılık demektir (AXİS 2000, Turancılık maddesi). İnsanların, yaşadığı coğrafyalarının gereği, ırklar olarak türemesi ne kadar doğal ise, bu ırklar üzerine oturtulmuş “ırkçılık” olarak tanımlanan Pantürkizm-Turancılık da o kadar doğal ve gereklidir. Irklar var olduğu müddetçe, ırkçılık da var olacaktır. Yani Pantürkizm-Turancılık, daha gelişmiş-genişlemiş ulusçuluktur. Ulusçuluğunu inkar eden ulus, ulus olarak yaşama hakkını kaybetmiş ulustur. Türkler en zor günlerinde bile ulusçuluğuna sarılmış ulu bir ulustur. Türk ulusunun ululuğu, ulusçuluğunda-Türkçülüğünde saklanmıştır. 

 

Enver Paşa aracılığıyla Türkiye’ye getirilen “Pantürkist-Pantürkizm” denilen bu kavramı, son dönem Osmanlı aydınlarından olan Ziya Gökalp (1876-1924) ilgiyle-saygıyla kabul eder ve hemen yaşama geçirmenin yollarını arar. Ahmet Kemal İlkul adlı bir Türkçü aydın eğitimci olarak 1913 yılında Şarki Türkistan’a gönderilir. İlkul Ürümçi’de Burhan Şehidi ile görüştüğünü ve Onun ilgi gösterdiğini anılarında yazmaktadır. Fakat Çin bu girişimin karşısına çıkar, İlkul Kaşgar’da hapsedilir.

 

Rusların da, Çinlilerin de şiddetle karşı çıktığı, beynelmilel sahada “Pantürkizm” olarak adlandırılan bu dünya görüşünü doğal olarak Araplar da hoş karşılamaz. İttihat Terakki Cemiyetinin önderliğinde ayakta kalmaya çırpınan Osmanlı İmparatorluğu Araplar tarafından arkadan hançerlenir-Osmanlının Almanlar safında Birinci Dünya Savaşı’nın sonucu çökmesini kolaylaştırır. Yurt dışına kaçmak zorunda kalan İttihat Terakki Cemiyeti’nin önderleri Talat Paşa (Edirne 1874-Berlin 1921) Cemal Paşa (Midilli 1872-Gürcistan 1922) ve Enver Paşalar (İstanbul 1881-Türkistan 1922) ülkelerinden uzakta Türk düşmanları tarafından vurularak öldürülür. Türkistan’daki Döşenbe şehri yakınında gömülen Enver Paşa’nın kemikleri 1996 yılında İstanbul’a getirilir ve Talat Paşanın mezarının yanına gömülür. Talat Paşa 1921 yılında Berlin’de bir Ermeni militanı tarafından öldürülür. Kemikleri 1943 yılında Türkiye’ye getirilerek, İstanbul Şişli’deki Abidei Hürriyet Tepesi’nde toprağa verilir. Talat Paşa’nın Anıları yayınlanır. Yazar Süreyya Aydemir’in (1897-1976) yazdığı destansı bir ömrün öyküsü olan üç ciltlik ENVER PAŞA kitabı, Enver Paşa’yı ölümsüzleştirirken, Pantürkizm-Türkçülük ilkesi düşmanlarımızın korkulu rüyası olmaya devam edecektir.

 

Türkçülük Günü olarak tarihe geçen-3 Mayıs 1944 Davası-Zeki Velidi Togan (1890-1970) ve Nihal Atsızlar (1905-1975) başta olmak üzere Türkçülerin yargılanması ve aklanması, Pantürkizmin ölümsüzlüğünün kanıtıdır. Pantürkizm-Türkçülük, Türk tarihine damgasını vurmuş olan bilimsel bir terimdir. Bu terim, Yakın Çağ Türk Tarihi’nin simgesidir.

 

Atsız Bey diyor ki: “Türkçülük bir ülküdür. Ülküler, milletlerin manevi gıdasıdır. Ülküler, gerçekle hayalin karışmasından doğmuş olan, düne bakarak yarını arayan, milletlere hız veren ve uğrunda ölünen büyük dileklerdir.” (YILDIRIM, 2013, s: 208). 

 

İlkesi uğruna ölümü irkilmeden göze alan, Rus’un-Çin’in-Arap’ın “Pantürkist” diye öldürdüğü ünlü Türkçülerden bazıları, liste öldürülme yılına göre sıralanmıştır:

 

Devlet adamı Batır Şah, Ruslar öldürmüştür, yıl 1762.

Devlet adamı Enver Paşa, Ruslar öldürmüştür, yıl 1922

Şair Hekim zade Niyazi, dinciler öldürmüştür, yıl 1929.

Şair Çulpan, Ruslar öldürmüştür, yıl 1938.

Şair Magcan Cumabay, Ruslar öldürmüştür, yıl 1938.

Tarihçi Gaziz Gubeydullin, Ruslar öldürmüştür, yıl 1938.

Devlet adamı Mirseyit Sultangaliyev, Ruslar öldürmüştür, yıl 1940.

Şair Lutfulla Mütellip, Çinliler öldürmüştür, yıl 1945.

Devlet adamı Ahmetcan Kasimi, Rus-Çin işbirliğiyle öldürülmüştür, yıl 1949.

Devlet adamı Abdurehim İsa, Çinliler öldürmüştür, yıl 1957.

 

Yıl 1955, 4 Kasım Cuma günü, akşam saat 8 sularında, Şarki Türkistan’ın Gulca şehrinde, 4 polis eşliğinde, “Karşı Devrimci-Pantürkist” diye, beni de yakalamışlardı. Bu hapis yaşamım 1979 yılına kadar 24 yıl sürmüştür.

 

Adı geçen Türkçülerin devlet anlayışı: “Devletin yoksa, sen de bu dünyada yoksun !!!” (KURBAN 2007, s: 172)

 

Adı geçen Türkçülerin istikbal anlayışı: “Batan güneş, daima tekrar yükselecektir !!!” (KURBAN 2007, s: 196)

 

Türklüğe-Türk coğrafyasına karşı, üç düşmanın gerçekleştirdiği üç büyük işgal devri:

 

Maveraünnehir’e (Amuderya ile Sırderya Arası’na) yönelik 651-751 yıllarını kapsayan 100 yıllık Arap işgali devri. Bu devir hakkında Turgun Almas şunları yazıyor:

 

“Arapların Orta Asya halklarını diz çöktürme ve bölgeyi işgal eylemi tam 100 yıl (651-751) sürdü. Türki halkların yenilgisi Arapların güçlülüğünden değil, belki Orta Asya halklarının sınır komşularının güvensizliğinden ve kendi aralarındaki ittifaksızlıktan ileri geldi. Daha açık söylemek gerekirse, Araplar Orta Asya’ya saldırdığında Doğu ve Batı Türk Hakanlığı zor durumdaydı. Ülke, içinde cereyan eden huzursuzluklar dışarıdan Tang Sülalesi tarafından sürekli körüklenmekteydi. Çinlilerin Türk halklarına karşı yüzyıllar boyunca yürüttüğü eylemleri sonucunu vermekteydi. Böylece iki cephe arasında kalan Doğu ve Batı Türklüğü Araplara karşı ciddi çaba gösterememişlerdir” (Almas 1989, s: 411).

 

İdil-Ural Ülkesine yönelik 1552 yılından başlayan ve günümüze kadar devam ede gelen Rus işgali devri. Bu Rus işgal gücünü tanımlarken Hitler şöyle diyor : “Yırtıcı Slav Irkı…”

Türkistan’ın işgaline yönelik 1755 yılından başlayan Çin-Rus işbirliği devri. Bu birleşik işbirliği işgal devrini Abdurehim İsa (ölümü 1957) şöyle tanımlıyordu: “Çinlilerin Muhtar Bölgesi olmaktansa, İngilizlerin sömürgesi olmak daha iyidir” (Kurban 1992, s: 93).

 

Dünya çapında ve insanlık tarihi boyunca kötü güçler her zaman büyük ve ürkütücü olarak ortaya çıkmıştır. Bu sebeple halkın olağanüstü akıl ve sezgi gücünün ürünü olan destanlardaki ve masallardaki tüm kötü güçler, ne kadar büyük ve korkunç olsalar bile adalet karşısında hep yenilmişlerdir (KURBAN 2007, s: 239).

 

Tarihin ve yaşamın insanlığa aşıladığı-öğrettiği ders-mantık şu ki: Zulüm geçici, insanlık kalıcıdır. Yalanlar er geç yok olup gidecek; gerçekler ise enkazların altından yeniden doğacaktır (Kurban 2007, s: 251).

 

Düşmanları tarafından “Pantürkist” olarak suçlanmış-Türk ulusunun büyük oğlu Mirseyit Sultangaliyev’in insanlık uğruna düşündüğü:

 

“Alem ne kadar güzel… Doğa ne kadar mükemmel… Şu alem, şu doğa koynunda yaşayan insan toplumu ve insanlar neden mükemmel olmasın?!…” (KURBAN 2014, s: 106).

 

Yazımı, anılarımdan bir alıntı ile bitiriyorum:

 

“Tatar devrimcisi Mullanur Vahitov (1885-1918) için, Enver Paşa için ağıtlar yazmış ve

 

“Gülen başkalarıdır,

Ağlayan benim”.

 

satırlarının sahibi Özbek Türkçü şairi Çulpan’ın (1897-1938) sınıf arkadaşı olan Hemit Seidi’yi Darülfunun’dayken görmüştüm. Sararmış yüzünden ve öksürüklerinden akciğer hastalığıyla boğuştuğu belliydi. Fakat kendisiyle konuşmak nasip olmamıştı. O, Batı Türkistan’dan Doğu Türkistan’a, Çulpan’dan esin ve “ASRIN HİSSİ” kavramından (bu kavram, Türkçülük hissi veya Pantürkizm hissi, Türkün bu siyasi ilkesi XX. Yüzyıl başında doğmuş ve tüm yüzyıl boyunca Rus-Çin işgali karşısında güçlü manevi güç olarak rol oynamıştır) esintiler getiren Türkçü aydınlardan olduğu için uzun yıllar Ürümçi’de hapsedilmiştir. Biliminden yararlanmak için, belki denemek için, Onu hapishaneden çıkarıp, edebiyat sınıfına öğretmen yapmışlar. Yurtta kalıyor, öğrenci yemekhanesinden yemek yiyordu. Gulca’da kurulan “ASRIN HİSSİ” teşkilatının manevi kaynağının da bu kişi olduğuna özgü belirtiler vardı. Ben Darülfunun’dan ayrılırken, orada hayattaydı. Sonradan duyduğuma göre, hastalığı ilerleyince Gulca’daki ailesine dönmüş ve çok geçmeden ölmüştür” (KURBAN 2007, s: 60- 61).

 

Türkçülük, XX. Yüzyılda “Asrın Hissi” olmuşsa; Türkçülük, XXI. Yüzyılda “Asrın Galibi” olmaya adaydır. Yeter ki, Türkçülüğe egemen güç-evrensel egemen güç olan bilim olsun. Bilimi inkar eden hiçbir ideoloji-hiçbir güç kalıcı değildir. Yaşasın bilim-Yaşasın Evrim yasaları! Türk ulusunun ulu bilgini Ulug Bey’e (1394-1449), İngiliz ulusunun ulu bilgini Charles Darwin’e (1809-1882) şan ve şerefler olsun!!!

 

Türkçülüğün bilimsel bir doktrin-öğreti olduğunu, XV. Yüzyılda doğmuş Timurlular Devleti’nin Rönesansı ile, XX. Yüzyılda doğmuş Mustafa Kemal Atatürk Devleti’nin ilke ve devrimleriyle kalıcı olarak tarih onaylamıştır. Kalıcı zaferler daima tarihin onayı ile kalıcıdır. Aralarında 500 yıl zaman geçmesine rağmen, yukarıda tanımı geçen iki Türk devletini birleştirebilen güç-devlet yönetimine egemen olan laikliktir.

 

Emir Timur diyor ki:

 

“Biz ki, Melik-i Turan;

 

Emir-i Türkistan’ız.

 

Biz ki, Türk oğlu Türk’üz.

 

Biz ki, Milletlerin en kadimi ve en ulusu Türk’ün başbuğuyuz”

https://www.altayli.net/panturkizm-veya-turkculuk.html